Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Aleksytymia

Aleksytymia (pochodzi od greckiego „lexis” – słowo, „thymos” – emocja a przedrostek a – jest negujący) czyli w dosłownym tłumaczeniu oznacza „brak słów dla emocji”. Alekstymia jest „zjawiskiem, które polega na nierozpoznawaniu swoich uczuć i niemożności nazwania ich słowami, co ogranicza wgląd w życie emocjonalne i upośledza przebieg procesów przetwarzania emocji. Aleksytymię określa się czasem mianem emocjonalnej ślepoty czy emocjonalnego analfabetyzmu”[1].

„Kuba, ty jesteś emocjonalnym analfabetą! – krzyczy Izka na swojego brata. Ty jesteś jak głaz, nic nie czujesz i w ogóle nie rozumiesz. Jak mogłeś posłuchać się Anki, no jak? Obraziła
się, i kazała sobie pójść? Płakała? A ty jak skończony dureń, po prostu wyszedłeś, bo ci kazała? Nie przyszło ci do głowy, że ona czuje inaczej, że chce, żebyś ją przytulił, pocieszył? No tak, ty po prostu jesteś emocjonalnym ślepcem” – Iza macha ręką zrezygnowana.
Czy są wśród nas tacy emocjonalni analfabeci? Co ich wyróżnia spośród innych ludzi? Co jest ich największą zmorą, jakie trudności ich spotykają?

Rozważania nad problematyką aleksytymii zacznijmy od zrozumienia, na czym polega wspomniane zjawisko i czym się charakteryzuje. Jako pierwsi o syndromie alekstymii donieśli psychoanalitycy, którzy pracowali z pewną grupą pacjentów. Podczas psychoterapii, w kontakcie z tą grupą, okazywało się, że główne założenia psychoanalizy, czyli ujawnianie swobodnych skojarzeń, marzeń sennych oraz fantazji było niemożliwe. Powodem takiego stanu rzeczy był fakt, że badana grupa osób nie miała dostępu do swojego własnego życia wewnętrznego, bądź nie było ono takie bogate, w związku z czym nie potrafiła ona opisywać swoich uczuć słowami[2]. Wspomniana grupa pacjentów odznaczała się sztywnym sposobem myślenia, chaotycznymi kontaktami interpersonalnymi, ubóstwem w zakresie marzeń i fantazji, jak również ograniczeniem słownictwa emocjonalnego[3].

Należy zaznaczyć, że do syndromów aleksytymii zalicza się głównie:

1) Niemożność werbalizacji emocji,
2) Niezdolność jednostki do odróżniania pobudzenia fizjologicznego od emocji – alesktymik wnioskuje o przeżywanych emocjach na podstawie zmian fizjologicznych,
3) Ubóstwo życia wyobrażeniowego – przejawiające się zahamowaniami w tej sferze, dotyczą zwłaszcza zdarzeń pozytywnych,
4) Operacyjny system myślenia – jednostki  dotknięte alekstymią skoncentrowane są na powierzchownych aspektach zjawisk, funkcjonują poznawczo w mało elastyczny sposób[4].
 
Osoba dotknięta alekstymią potrafią maskować zaburzenia i odgrywać emocje, jakie powinna czuć w danej sytuacji społecznej, co zapewnia im ochronę przed lękiem, a także umożliwia przystosowanie społeczne. Jednakże jednostki aleksytymiczne nie nawiązują głębokich więzi społecznych i nie szukają wsparcia społecznego w sytuacjach trudnych[5].

Najistotniejszym aspektem aleksytymii jest niezdolność do rozróżnienia oraz nazwania uczuć słowami, co w znacznym stopniu utrudnia zarówno kontrolę, jak i regulację emocjonalną. Wspomniane przyczyniają się do korzystania przez alekstymika
z mechanizmów obronnych, mających na celu odcięcie go od doświadczanych uczuć. Ponadto osoby dotknięte aleksytymią nie tylko nie potrafią zakomunikować innym ludziom swojego stanu, doświadczanych przez siebie uczuć, co więcej – mają trudności w rozpoznawaniu ich u innych ludzi[6].

Jednostki aleksytymiczne nie potrafią odróżnić pobudzenia fizjologicznego od tego wywołanego znaczącym przeżyciem. W tym przypadku może ono zostać błędnie przez nich zinterpretowane jako emocja. I odwrotnie. Przykład: Marcin jest alekstymikiem. Ukradzino mu portfel. Normalny człowiek strasznie by się zdenerwował. On postrzega swoje roztrzęsienie i szybsze bicie serca jako efekt choroby (przeziębienia na przykład).

Aleksytymik, co zostało wspomniane przy okazji przedstawiania syndromów aleksytymii, odznacza się skąpymi wyobrażeniami oraz niemożnością fantazjowania. A to bez wątpienia rzutuje na jego kreatywność (jej ograniczenie), a tym samym nieumiejętność kreatywnego rozwiązywania problemów. Równocześnie, wspomniane jednostki charakteryzują się wysokim poziomem lęku przed porażką – nierzadko przybiera on formę wyobrażania sobie negatywnego obrotu zdarzeń. Z kolei operacyjny styl myślenia u aleksytymików przyczynia się do tego, że mają trudności z myśleniem abstrakcyjnym, a zatem skupiają się jedynie na szczegółach i konkretach. O osobach aleksytymicznych mówi się, że mają  obniżoną zdolność do doświadczania pozytywnych uczuć, cechuje ich często ograniczona mimika twarzy oraz sztywna postawa ciała[7].

[1]E. A. Młożniak, K. Schier, Alekstymia, ciało, psychoterapia – nowa perspektywa badawcza i kliniczna, „Psychoterapia”, 2012, nr 2 (161), s. 29 – 40.
[2]Tamże, s. 29–40.
[3]M. Wawrzyniak, Alekstymia i neurotyzm: różnicowanie i werbalizowanie emocji podstawowych, „Przegląd Psychologiczny”, 2002, t. 45, nr 1, s. 109 – 122.
[4] M. Wawrzyniak, Alekstymia i neurotyzm…, poz. cyt., s. 109 – 122.
[5]Tamże, s. 109- 122.
[6]E. A. Młożniak, K. Schier, Alekstymia…, poz. cyt., s. 29 – 40. 
[7]E. A. Młożniak, K. Schier, Alekstymia…, poz. cyt., s. 29 – 40.