Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Heurystyka dostępności


Przeprowadźmy ankietę. Ankieta jest zatytułowana "co się częściej zdarza?" Podtytuł brzmi: "Jak oceniasz, co jest bardziej prawdopodobne?" Załóżmy, że jesteśmy przesądni i wierzymy, że czarny kot, który przebiegnie nam drogę, przynosi pecha. Przypomnij sobie sytuacje, kiedy napotkałeś tego zwierzaka. Pytanie brzmi: czy częściej spotykasz czarnego kota czy prążkowanego? Kolejne pytanie, jeśli uważamy, że kobiety są gorszymi kierowcami od mężczyzn, to pewnie
powiemy, że częściej widzieliśmy dowody potwierdzające naszą opinię. Częściej to właśnie kobieta wymusiła pierwszeństwo, czy też jechała 50 km/h przy ograniczeniu 70 km/h. Odwołajmy się do przykładów z życia. Załóżmy, że kupujemy samochód i zastanawiamy się, jaką markę wybrać. Co nam pierwsze przyjdzie na myśl? Może, rozmawialiśmy z kolegą, który jest nie jest zadowolonym właścicielem Forda, bo auto często się psuje. To będzie argument, żeby kupić inny model. Może przypomnimy sobie scenę z filmu, w której James Bond jeździ Astonem Martinem. I zechcemy mieć taki samochód. Te nasze pierwsze skojarzenia, to co pierwsze przychodzi nam do głowy to temat niniejszego artykułu. W opisanych przykładach wykorzystujemy jeden rodzaj heurystyki, mianowicie heurystyką dostępności. 

Polega ona na tym, że wnioskujemy na podstawie tego, co pierwsze przychodzi nam na myśl. Jaki obrazek nam się przypomni, gdy chcemy odpowiedzieć na pytanie "co zdarza się częściej?". Inaczej mówiąc, heurystyka ta to ocena prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń. Oceniamy to prawdopodobieństwo na podstawie częstości i łatwości przypomnienia ich. Co jeszcze jest istotne w używaniu tej heurystyki to jest to, że przywołujemy zwykle te sytuacje, ilustracje z życia, które są silnie nacechowane emocjonalnie. Na przykład, gdy mamy odpowiedzieć na pytanie, kto jest słabszym kierowcą kobiety, czy mężczyźni, przypomnimy sobie np. niebezpieczną sytuację drogową z udziałem kobiety za kierownicą i to będzie dla nas dowód na to, że kobiety są gorszymi kierowcami.

Heurystykę
dostępności
wykorzystujemy także, a może przede wszystkim, w relacjach z ludźmi, w ocenianiu ich osobowości. Wyobraźmy sobie, że znajomy pyta nas, jak byśmy ocenili Zuzkę. Pewnie przypomnimy sobie charakterystyczne sytuacje z jej udziałem, np. gdy kłóciła z kelnerem o brak tuńczyka w sałatce, lub wspólną jazdę samochodem, gdy trąbiła na kierowcę, który za późno w jej opinii ruszył przy zmianie świateł. Skoro przypomnimy sobie tego typu sytuacje to powiemy, że Zuza nie jest osobą spokojną, tylko kłótliwą i dość nerwową.

Interesujące jest to, że heurystyki dostępności (to dotyczy wszystkich rodzajów heurystyk), choć często pomocne w szybkim i efektywnym podejmowaniu decyzji nie zawsze oparte są na logicznych przesłankach. Prawdopodobnie częstotliwość spotkania czarnego kota jest podobna do częstotliwości spotkania kota prążkowanego, pewnie też byliśmy świadkami błędów drogowych zarówno, gdy sprawcą była kobieta jak i mężczyzna. Czasami nasze wnioskowanie przy użyciu heurystyki dostępności bywa mylące, ponieważ nie wszystkie zdarzenia, które pamiętamy występowały często, tylko pamiętamy te nacechowane emocjonalnie.

Co ma jeszcze bardzo duży wpływ na sposób naszego wnioskowania? Na odpowiedzi na pytania typu "co jest bardziej prawdopodobne?" Media pełnią bardzo ważna rolę!

Zjawisko wpływu mediów polega w skrócie na tym, że im częściej widzisz w telewizji, słyszysz w radio czy czytasz w gazecie o jakimś zdarzeniu, to tym bardziej wydaje Ci się ono powszechne. Na przykład, teraz, gdy bardzo popularne są programy reportersko - interwencyjne, w których nagłaśniane są zdarzenia rzadkie i dramatyczne, wydaje nam się, że szanse wystąpienia tego typu zdarzeń są większe.