Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Inteligencja emocjonalna

Inteligencja emocjonalna jest dyspozycją, która „umożliwia człowiekowi wykorzystywanie procesów emocjonalnych do skutecznego radzenia sobie w życiu, wspomagając w tym zakresie tzw. inteligencję racjonalną”[1].
 
Do niedawna termin „inteligencja emocjonalna” był niemal nieznany, dziś – używany jest nie tylko przez badaczy, wykorzystywany jest w mediach, poradnikach dla kobiet, pracach popularno – naukowych. Co więcej – pojawia się niekiedy w ogłoszeniach dotyczących naboru pracowników.
Czym właściwie jest ta inteligencja emocjonalna?, Jakie ma znaczenie w funkcjonowaniu
człowieka?, Jakie są sposoby jej pomiaru?
Właśnie na te pytania spróbujemy znaleźć odpowiedź.

Generalnie jest wiele koncepcji wyjaśniających pojęcie „inteligencji emocjonalnej”, jej znaczenie i genezę, które – podczas szczegółowej analizy – znacznie się od siebie różnią. Określenie „inteligencja emocjonalna” wyrosło z przekonania, że to emocje są głównym źródłem informacji dla doznającego ich podmiotu. To właśnie poprzez współdziałanie rozumu i emocji możliwe staje się uwzględnienie ważnej grupy informacji, przy rozwiązywaniu danego problemu. Emocje wspierają racjonalne działanie. Przy czym, należy zaznaczyć, że rozum sprawuje nad nimi kontrolę (choć, jak wiemy z praktyki, nie zawsze. Jakże popularne jest sformułowanie: „dałam się ponieść emocjom”, „straciłam głowę”). Emocje odzwierciedlają „subiektywne znaczenie, jakie mają dla człowieka określone stany rzeczy, istotne dla jego interesów”[2].

Za bezpośredniego prekursora inteligencji emocjonalnej uważa się Howarda Gardnera – twórcę teorii wielorakich, w których wyróżnił inteligencję interpersonalną i intrapersonalną (znaczeniowo w dużym stopniu pokrywającą się ze współczesnym rozumieniem inteligencji emocjonalnej).

Analizując psychologiczną literaturę przedmiotu można spotkać się w zasadzie z dwoma rozumieniami inteligencji emocjonalnej – modelem zdolnościowym oraz modelem mieszanym. Pierwsze ujęcie (twórcami, którego był Salovey i Mayer) zakłada, że inteligencja emocjonalna stanowi zbiór dyspozycji/zdolności o charakterze instrumentalnym, które określają możliwość przetwarzania informacji emocjonalnych. Z kolei drugie ujęcie (reprezentowane przez Reuvena Bar – Ona), w zakres inteligencji włącza również cechy osobowości. Do zdolności, które wchodzą w skład omawianej inteligencji należą: spostrzeganie i wyrażanie emocji, emocjonalne wspomaganie myślenia, rozumienie i analizowanie emocji, jak również regulowanie emocji. Każda z wymienionych tutaj grup zawiera w sobie wiele zdolności szczegółowych. Mówi się o zdolności do dostrzegania własnych emocji i doceniania ich znaczenia (dzięki tej grupie zdolności jednostka uzmysławia sobie emocjonalną naturę swoich doznań, akceptuje je i potrafi odczytać sens tych informacji. To właśnie dzięki niej emocje nie są wypierane ze świadomości, ani przez nią lekceważone), zdolności do spostrzegania emocji innych ludzi (najogólniej pojmowaną jako zdolność do empatii), zdolność do ekspresji emocji (czyli po prostu na adekwatnym wyrażaniu swoich uczuć, doznań, potrzeb
i myśli, ma istotne znaczenie w komunikacji społecznej. Dzięki tej grupie zdolności jednostka umie odczytywać motywy innych ludzi), zdolność do rozumienia emocji (rozumiana głównie jako zdolność nabywania wiedzy emocjonalnej, aktualizowania jej, jak również wykorzystania w stosunku do określonych sytuacji), zdolność do wykorzystywania emocji w myśleniu i działaniu (wspomaganie myślenia, w praktyce odwołujemy się nierzadko do tego „co podpowiadają nam emocje”, zaprzestajemy tego, do czego one „zniechęcają”, np. odwiedziny u nielubianej kuzynki), zdolność do regulowania emocji (dopasowanie działania oraz myślenia do aktualnie przeżywanych emocji, zdolność mobilizowania się czy też poprawiania sobie nastroju), zdolność do wpływania na stan emocjonalny innych ludzi (m.in. wzbudzanie entuzjazmu, mobilizowanie innych ludzi, wprawianie ich w dobry humor, udzielanie wsparcia)[3]. Mówiąc o inteligencji, należy wspomnieć, że istnieją różne jej typy. Najczęściej wymienia się: emocjonalną inteligencję poznawczą i działaniową, doświadczeniową i strategiczną, intrapersonalną i interpersonalną. Do cech osobowości, które sprzyjają wykorzystywaniu inteligencji emocjonalnej należy na przykład: samoakceptacja, wysoka samoocena, szacunek do samego siebie, odpowiedzialność społeczna, zainteresowanie innymi ludźmi, współpraca z nimi, motywacja osiągnięć i brak impulsywności.

Do pomiaru inteligencji emocjonalnej wykorzystuje się testy oraz samo opisowe kwestionariusze. Najbardziej znanym narzędziem pomiaru jest Test MSCEIT - Mayer-Salovey-Caruso Emotional Intelligence, Test Inteligencji Emocjonalnej TIE (oparty na koncepcji Saloveya i Mayera), Skala Inteligencji Emocjonalnej – Twarze – SIE-T (służący do pomiaru jednego komponentu inteligencji emocjonalnej – zdolności do rozpoznawania emocji u innych ludzi), Test Rozumienia Emocji – TRE, czy Skala poziomów Świadomości Emocji – LEAS.

Na koniec warto nadmienić, że poprzednikiem inteligencji emocjonalnej, była inteligencja społeczna.

[1] A. Matczak, K. A. Knopp, Znaczenie inteligencji emocjonalnej w życiu człowieka, Liberi Libri, Warszawa 2013, s. 12.
[2] Tamże, s. 13.
[3] Tamże, s. 20 – 25.