Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Jednostka aspołeczna

Za jednostkę aspołeczną można uznać taką, „która nie uwzględnia społeczeństwa lub spraw społecznych (…) działa i postępuje niezależnie od społecznych zwyczajów, wartości i norm; aspołeczność jest terminem, który odnosi się do braku wrażliwości na normy społeczne. Jednostką społeczną jest więc każdy, kto wycofuje się ze społeczeństwa, niezależnie czy powodem izolacji są trudności intrapsychiczne czy interpersonalne”[1].

Za oczywisty przyjmuje się pogląd, że człowiek jest istotą społeczną. Jako pierwszy takie stanowisko zajął Arystoteles. Jego myśl filozoficzna wpłynęła między innymi na
poglądy Tomasza z Akwinu. Jednakże od okresu starożytności, w odniesieniu do społecznej natury człowieka, rozwijał się pogląd przeciwny – w myśl, którego, uważano, że jednostkę charakteryzują instynkty aspołeczne. Niektórzy twierdzili nawet, że życie społeczne jest sztucznym tworem.

Aspołeczność będzie objawiała się u jednostki „zaawansowanym rozwojem symptomów wrogości, destrukcją, całkowitym nieposłuszeństwem, łamaniem wszelkich norm współżycia (przestępczość), a więc zespołem cechzbliżonych do osobowości socjopatycznej. W etiologii istotne znacze­nie mogą mieć predyspozycje wrodzone oraz cechy nabyte w dzieciń­stwie”[2].

W procesie socjalizacji mamy do czynienia z oddziaływaniem grup, które są nosicielami podkultury i które to właśnie sprzyjają wytworzeniu się u jej członków zachowania aspołecznego, rozumianego jako działanie szkodliwe dla grupy reprezentującą daną kulturę, jak również sprzeczne z obowiązującymi w niej normami i zasadami. Należy jednak podkreślić, że uwarunkowaniami aspołeczności są nie tylko wpływy podkultury – to również indywidualne właściwości psychofizyczne konkretnej osoby, zaburzenia procesów motywacji i procesów emocjonalnych, jak również niektóre cechy osobowości. Zachowaniu aspołecznemu, przejawianemu przez jednostkę, sprzyja także błędna samoocena, która powoduje w dużej mierze zniekształcenie obrazu własnej osoby, a także zwiększona potrzeba uznania społecznego, zwiększona potrzeba osiągnięć, nieprawidłowo ukształtowany popęd seksualny lub instynkt samozachowawczy, pobudliwość emocjonalna.

O postawie aspołecznej, którą przejawia jednostka, będziemy mówić wówczas, kiedy wystąpią u niej skłonności lub tendencje do zachowania aspołecznego. Co więcej – wspomniana postawa będzie ujawniała się w występowaniu wielu czynności negatywnych. Jednostka aspołeczna będzie przejawiała różne rodzaje postaw, a także odpowiadające im zachowania aspołeczne, różniące się od siebie stopniem szkodliwości społecznej. W związku z powyższym, wyróżnia się:

1) Postawę izolacji – która przejawia się w unikaniu kontaktów społecznych z otoczeniem. I chociaż jednostka nie wyrządza szkody innym ludziom, to w zasadzie – w skutek braku aktywności społecznej – nie przyczynia się do realizacji zadań, jakie stoją przed
grupą, do której należy. Przykład - Maciek mieszka sam. Nie ma kolegów, koleżanek, nikt do niego nie przychodzi. W zasadzie z nikim nie rozmawia. Unika sąsiadów, rozmów z nimi. Woli czytać książki w domu, albo samotnie spacerować po parku. Jedni mówią o nim: „dziwak”, inni: „samotnik, odludek”.

2) Egoizm – jednostka lekceważy i łamie zasady praworządności, uzyskuje swój cel wykorzystując do tego pracę innych ludzi. Chcąc osiągnąć swój osobisty cel, nie dostosowuje się do norm współżycia społecznego, jakie obowiązują w danej grupie, a które to utrudniają mu ich realizację. Zachowanie egoisty cechuje pełna samowolka, która w destrukcyjny sposób wpływa na współżycie społeczne w grupie. Przykład - Kierowniczka w sklepie sprzedała Zosi starą rybę. Cieszyła się, z tego, że pozbyła się trefnego towaru, a przy tym zarobiła. Nie patrzyła na to, że dziewczyna mogła się nią zatruć.

3) Egocentryzm – jednostka egocentryczna wszystko robi sama dla siebie i nie współpracuje z innymi ludźmi. Przykład - Czterech studentów ma napisać jeden referat, mają podzielić się pracą, a potem złożyć przygotowane przez siebie części w całość. Karol odmawia, nie chce współpracować. Sam dla siebie pisze cały referat.

4) Wrogość – jednostka jest nieżyczliwie nastawiona wobec innych ludzi, wskutek czego podejmuje działania dla nich niekorzystne. Owa wrogość uniemożliwia współpracę. Zamiast niej pojawia się wzajemne przeszkadzanie sobie, stwarzanie utrudnień, czy szkodzenie w inny sposób (np. krytyka)[3]. Przykład - Jola bardzo nie lubi Krystyny, a musi z nią współpracować. Cały czas krytykuje jej pracę, i rzuca tzw. „kłody pod nogi”

[1] M. Biegasiewicz, O próbach wykorzystania konstruktu alienacji do konceptualizacji procesu demoralizacji, „Studia Psychologica”, 2011, nr 11, s. 116.
[2] B. Urban, Pedagogika osób niedostosowanych społecznie, [w:] Pedagogika specjalna, Red. W. Dykcik, UAM, Poznań 2001, s. 136.
[3] R. Toporkiewicz, Socjologia wychowania, IWZZ, Warszawa 1986.