Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Nonkonformizm

Nonkonformizm jest przeciwieństwem konformizmu, oba te pojęcia uważa się za lustrzane odbicie siebie. Takie rozumienie wspomnianego pojęcia będzie oznaczało, zatem niedostosowanie się „na poziomie obserwowalnym własnych wartości, postaw i zachowań do norm społecznych, oczekiwań grupy, lub społeczeństwa, które są spowodowane rzeczywistym lub wyobrażonym naciskiem ze strony jakiejś osoby lub grupy osób”[1].

Współczesny świat wymusza na człowieku dostosowanie się do panujących trendów – stylu bycia, życia, widzenia świata. Nawet ubrania czy gadżety jednostka kupuje zgodnie z obowiązującą
modą. Nonfonformista nie będzie kupował spodni rurek, tylko dlatego, że są modne i „tak trzeba, bo wszyscy je noszą”. Nie będzie pił alkoholu, którego jest przeciwnikiem, bo „tak wypada”. Nie będzie szedł na imprezę do klubu, bo go namawiają koledzy. W planach ma przecież kino…Nonkonformista spostrzegany jest przez niektórych ludzi, jako „dziwadło”, bo zdawać by się mogło, że wygląda i zachowuje się na przekór innym, na przekór obowiązujących zasad, „ma swój świat”. Nie pragnie za wszelką cenę przypodobać się innym, nie szuka na siłę akceptacji. Z drugiej strony spostrzegany jest również jako ten, z silną osobowością, który robi to, co uważa za słuszne, nie przejmując się opiniami swoich kolegów, członków rodziny, sąsiadów.

Mówiąc o nonkonformistach przed oczami rysuje się postać Witkacego. Był specyficznym człowiekiem – artystą. Odwracał do góry nogami wszelkie możliwe kategorie myślenia i pojmowania ludzkiego. Szokował swoim językiem, zachowaniem i bawił się tym, inaczej – niż reszta ludzi – widział świat.
Mówiąc o nonkonformizmie, można wyróżnić następujące jego rodzaje:

1) Powierzchowny, który przejawia się w ekshibicjonizmie społecznym, głównie jako silne dążenie do zdobycia popularności. Wyrazem tego typu nonkonformizmu może być prowokowanie skandali, zachowywanie się w taki sposób, aby zaszokować innych, jak również nietypowy wygląd zewnętrzny (np. człowiek – kot),

2) Nietwórczy – przejawiający się wyłącznie w odrzucaniu czy burzeniu dotychczas istniejących zasad, norm i wartości,

3) Twórczy – który w sposób konstruktywny poddaje krytyce zastane normy, zasady i wartości, jednakże zawiera propozycję ich ulepszenia, zmiany czy też rozwoju (np. postać Mikołaja Kopernika i jego poglądy)[2].
 
Zdaniem Popka, nonkonformizm destruktywny wynika przede wszystkim z krytykanctwa jednostki, przerostu jej aspiracji nad możliwościami, nietolerancji poznawczej, zwiększonego poziomu neurotyzmu, niskiej odporności na niepowodzenie oraz niecierpliwości. Z kolei nonkonformizm twórczy (konstruktywny) ujawnia
się poprzez potrzebę autonomii, nastawienie na przekształcanie rzeczywistości, elastyczność adaptacyjną, jak i otwartość na świat[3].

Należy zwrócić uwagę, że nonkonformizm może być rozpatrywany jako podstawowa struktura osobowości. W takim ujęciu, z jednej strony będzie on względnie stałą tendencją jednostki do przeciwstawiania się opiniom, ocenom, poglądom innych ludzi, jak również zdolnością do opierania się naciskom społecznym. Z drugiej zaś będzie rozumiany jako samodzielność w myśleniu i działaniu, sprowadzającą się do dokonywania oceny i działania przez jednostkę na bazie własnego stanowiska, a ponadto kierowanie się przez nią autonomicznym systemem wartości i obrona własnego zdania oraz punktu widzenia[4].

Twórczych nonkonformistów cechuje niezależność (rozumiana jako uwolnienie się od presji społecznej, kulturowej czy moralnej – zawierzenie własnym możliwościom), aktywność (pojmowana jako inicjatywa, entuzjazm w działaniu, energia, witalizm, poszukiwanie nowych sytuacji, możliwości), elastyczność adaptacyjna (zdolność do przystosowania się do określonych warunków, szerokie zainteresowania, duża eurydycja), oryginalność, konsekwencja (duża motywacja, stanowczość, upór, samodyscyplina), odwaga (zaufanie własnemu doświadczeniu, gotowość do ryzyka i samodzielność w rozwiązywaniu problemów), dominantywność (pojmowana jako pewność siebie, samowystarczalność), samoorganizacja (samodzielnie podejmowanie decyzji, samodzielne rozwiązywanie problemów, samodzielne działanie), spontaniczność oraz ekspresja[5].

Na zakończenie warto zaznaczyć, że konformizm – nonkonformizm można mierzyć przy wykorzystaniu Kwestionariusza Twórczego Zachowania (KANH).

[1] R. Bernacka, Konformizm i nonkonformizm a twórczość, UMCS, Lublin 2004, s. 12.
[2] Tamże, s. 12 – 13.
[3] Tamże, s. 14.
[4] Tamże, s. 14.
[5] Tamże, s. 31 – 38.