Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Pamięć


Pamięć ujmowana jako zdolność lub proces do zapamiętywania i późniejszego odtwarzania informacji. Umożliwia człowiekowi wykonywanie wielu operacji poznawczych, m.in. tych związanych ze spostrzeganiem czy myśleniem.

Czy wyobrażaliśmy kiedykolwiek sobie nasze życie w sytuacji, kiedy byśmy nic nie pamiętali? Jak by ono wyglądało i czy w ogóle byłoby możliwe? Czasami ludzie, pod wpływem jakiś stresujących lub traumatycznych dla nich wydarzeń, mówią: „Chciał(a)bym tego nie pamiętać. Chciał(a)bym niczego nie pamiętać”. Ale czy oby na pewno, chcielibyśmy
żyć w świecie, w którym jedząc niesłoną zupę i idąc do kuchni po sól, zapominalibyśmy po co właściwie idziemy? Czy chcielibyśmy nie pamiętać bliskich nam osób, ulubionych melodii i żyć w teraźniejszości? Być może z własnego otoczenia lub z oglądanych filmów wiemy, jak ciężkie i trudne jest życie ludzi z amnezją.

Wielu z nas uważa, że pamięć jest czymś bardzo prostym. Ot, pamiętamy i już. Jakieś informacje zapisują się w naszym mózgu, by potem móc zostać odtworzone. Jednakże, dokonując dokładnej analizy procesu pamięci, dowiedzielibyśmy się, że jest ona niezwykle złożonym systemem, zarówno od strony funkcjonalnej, jak i strukturalnej.

Pamięć człowieka z jednej strony porównać można do encyklopedii, w której można odnaleźć wiele różnorodnych informacji z wielu dziedzin nauki, życia, które – w przeciwieństwie do niej, nie podlegają segregacji alfabetycznej. Pamięć człowieka przypomina także film, który możemy obejrzeć w telewizji czy kinie – zawiera bowiem zapis zdarzeń, w których braliśmy udział, w których uczestniczyli nasi bliscy czy też zupełnie nieznane nam osoby. Niekiedy ludzie także zwykli mówić: „pamiętam tę melodię, słyszę ją w głowie” lub wydaje im się, że coś pamiętają, ale nie mogą bardzo odszukać tego faktu w swojej głowie i mówią: „mam to na końcu języka”.

Ale czy oby na pewno pamięć to tylko książka i film? Pamięć to „proces psychiczny, zachodzący w czasie, złożony z pewnych faz, pojawiający się zawsze w identycznej kolejności (…) odnosi się do dynamicznych mechanizmów związanych z zachowywaniem i odtwarzaniem informacji o naszych przeszłych doświadczeniach”.

W procesie pamięci mamy do czynienia z trzema podstawowymi rodzajami operacji. Należą do nich: kodowanie informacji, przechowywanie informacji oraz ich odtwarzanie. Pamięć ujmowana jest również jako zdolność (będzie to właściwość jednostki, która stanowi warunek pojawienia się określonego procesu) bądź jako proces (którego konsekwencje ujawniają się w zachowaniu jednostki). Elementarna funkcja pamięci związana jest ze spostrzeganiem
oraz działaniem, ma na celu ułatwienie interakcji ze środowiskiem.

W psychologicznej literaturze przedmiotu istnieje wiele rodzajów pamięci. Każdy z nich pełni odmienną funkcję, odgrywa zupełnie inną rolę. Ze względu na czas przechowywania informacji w magazynie pamięciowym wyróżnia się: pamięć ultrakrótką, krótkotrwałą i trwałą. Z kolei ze względu na format przechowywania informacji mówi się o pamięci semantycznej i epizodycznej. Pierwszy z wymienionych typów pamięci jest związany z językiem, jest niezbędny do posługiwania się nim. Dzięki temu rodzajowi pamięci jednostka posiada zorganizowaną wiedzę o słowach, symbolach i ich znaczeniu. W drugim typie pamięci przechowywane są informacje o zdarzeniach (epizodach), które mają określoną lokalizację zarówno czasową, jak i przestrzenną (np. „Wyszedłem z psem na spacer”).  Z kolei ze względu na formę przechowywania i mechanizmy wydobycia informacji wyodrębnia się pamięć deklaratywną i niedeklaratywną. Informacje zawarte w pierwszym typie pamięci są przechowywane w postaci konkretnych lub abstrakcyjnych reprezentacji, które za pomocą języka mogą być wydobyte w postaci słownej. Z kolei informacje – doświadczenia – w pamięci niedeklaratywnej – przechowywane są w postaci nawyków, a proces wydobycia  tychże informacji ma charakter automatyczny. Innym rodzajem pamięci jest pamięć biograficzna, która jest pamięcią deklaratywną odnoszącą się do własnej przeszłości. W omawianym typie pamięci mogą znajdować się dane o charakterze epizodycznym (ciągów zdarzeń w jakich uczestniczyła jednostka jako obserwator i główny bohater), jak i semantycznym (faktów z osobistej biografii jednostki).

Poruszając problematykę pamięci, należy wspomnieć o istniejących teoriach pamięci, np.: przyrostu treści pamięciowych Hermana Ebbinghausa, teorii pamięci zaproponowanej przez Franza Brentano czy teorii pamięci dynamicznej Frederica Bartletta.

Stenberg, za: Maruszewski T., Psychologia poznania. Sposoby rozumienia siebie i świata, Wyd. GWP, Gdańsk 2001