Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Psychologia a pedagogika

Zarówno psychologia, jak i pedagogika należą do grona nauk społecznych. Za formalny początek nowoczesnej psychologii można uznać chwilę, w której W. Wundt (prawdopodobnie jako pierwszy nazwał siebie psychologiem), założył w Lipsku pierwsze laboratorium, które zostało poświęcone psychologii eksperymentalnej[1].

Ten fakt miał również niezwykle istotne znaczenie dla rozwoju myśli pedagogicznej, bowiem w laboratorium W. Wundta przeprowadzano pierwsze empiryczne badania pedagogiczne nad wychowawczym i szkolnym rozwojem dzieci i młodzieży[2]. Biorąc pod uwagę wspomniane wydarzenie, obie nauki bardzo prężnie rozwinęły się na przełomie XIX i XX wieku, ponadto obie są naukami empirycznymi.

O przedmiocie pedagogiki można mówić zamiennie i jednocześnie: wychowanie, kształcenie, edukacja, gdyż przedstawione tutaj terminy rozumiany w szeroki sposób, są bliskoznaczne[3]. Tradycyjna pedagogika była nauką o wychowywaniu dzieci, jednakże pod wpływem rozwoju praktyki wychowawczej, rozszerzeniu uległ jej zakres – obejmuje ona już nie tylko wychowanie dorastającego pokolenia, ale i wychowanie (kształcenie) ludzi dorosłych[4].

Z kolei psychologię definiuje się jako „naukowe badanie zachowania jednostek i ich procesów psychicznych”[5]. Próbuje ona dociec, jaka jest natura natury ludzkiej, a na to pytanie odpowiada poprzez analizę procesów, które zachodzą w jednostkach, a także środowisku społecznym oraz fizycznym. Psychologia powiązana jest z różnymi dziedzinami wiedzy (podobnie zresztą, jak pedagogika), co więcej – jest nauką behawioralną, społeczną, nauką o poznawaniu, o mózgu, o zdrowiu[6].

Natomiast pedagogika, początkowo zajmowała się działalnością wychowawczą, zorganizowaną w świadomy sposób w specjalnie do tego powołanych instytucjach. Jednakże, w miarę upływu czasu, w dociekaniach naukowych, zaczęto uwzględniać inne czynniki, m.in. środowisko rodzinne, rówieśnicze, geograficzne, społeczne czy kulturalne. Pierwotnie pedagogika zajmowała się odpowiedzią na pytanie: kim jest człowiek w świecie, w którym żyje tu i teraz. W związku z powyższym, początkowym przesłaniem pedagogiki było dostosowanie człowieka do świata aktualnie istniejącego. W późniejszych latach, zaczęto również stawiać pytania: kim jest człowiek w perspektywie odległej i w związku z tym do jakich wartości należy go wdrażać?,  kim staje się człowiek pod wpływem działania i w związku z tym jakie działania i w jakich warunkach ma on podejmować aby skutecznie realizować określone cele?[7].

Zdaniem J. Gniteckiego „pedagogika zajmuje się równocześnie empirycznym wyjaśnianiem, fenomenologiczno-hermeneutyczną interpretacją i prakseologiczną skutecznością dokonywania zmian w jednostce jako indywidualności ludzkiej, w perspektywie całożyciowej edukacji z punktu widzenia źródeł i warunków ich zaistnienia oraz wartości nadających sens”[8].

Cele i zadania pedagogiki sprowadzają się do funkcji diagnostycznej (oznaczającej zbieranie informacji o rzeczywistości), prognostycznej (rozumianej jako określenie w oparciu o poznane zjawiska ich przyszłego kierunku zmian i rozwoju), instrumentalno – technicznej (pojmowanej jako dostarczanie wiedzy na temat sposobu realizacji zamierzonych celów), a także humanistycznej (definiowanej jako zaspakajanie potrzeb człowieka w zakresie jego dążenia do poznania obiektywnej rzeczywistości)[9].

Z
kolei celem psychologii jest opisywanie, wyjaśnianie, przewidywanie i kierowanie zachowaniem, a psychologia stosowana dodatkowo ma na celu polepszenie jakości życia ludzkiego.

W psychologii opisywanie zachowania polega na starannym jego obserwowaniu oraz dokonywania jego opisu w taki sposób, aby był on jak najbardziej obiektywny. Wyjaśnianie tego, co się dzieje, wykracza poza granice tego, co można zaobserwować. Głównym celem jest znajdowanie prawidłowości zarówno w procesach behawioralnych, jak i psychicznych. Przewidywanie tego, co się zdarzy ujmowane jest w kategorii twierdzenia dotyczącego prawdopodobieństwa, że określone zachowanie wystąpi bądź też zostanie wykryty dany związek. Natomiast kierowanie zachowaniem oznacza spowodowanie wystąpienia lub niewystąpienia określonego zachowania. Należy zaznaczyć, że wiele odkryć psychologicznych znajduje zastosowanie w rozwiązywaniu problemów ludzkich, a korzystanie z wiedzy tego rodzaju ma na celu polepszenie jakości życia jednostki, a tym samym w efektywniejszym funkcjonowaniu całego społeczeństwa[10].

Na zakończenie należy dodać, że pedagogika – z uwagi na swój złożony przedmiot poszukiwań – korzysta z osiągnięć psychologii, zwłaszcza: psychologii ogólnej, wychowawczej i rozwojowej (zajmujących się  badaniem funkcjonowania psychiki oraz rozwojem osobniczym, a także badaniem psychologicznych skutków wychowawczej działalności)[11].

[1] P. G. Zimbardo, Psychologia i życie, PWN, Warszawa 1999, s. 11 – 21.
[2] L. Zarzecki, Teoretyczne podstawy wychowania, KPSW, Jelenia Góra 2012, s. 7 – 10.
[3] Tamże, s. 7 – 10.
[4]Tamże, s. 15.
[5] P. G. Zimbadro, Psychologia…, poz. cyt., s. 11.
[6] Tamże, s. 11 – 21.
[7] J. Gnitecki, Zarys pedagogiki ogólnej, UAM, Poznań 1995, s. 17.
[8] J. Gnitecki, Zarys …, poz. cyt., s. 17.
[9] L. Zakrzecki, Teoretyczne…, poz. cyt., s. 17 – 18.
[10] P. G. Zimbardo, Psychologia…, poz. cyt., s. 11 – 21.
[11] L. Zakrzecki, Teoretyczne…, poz. cyt., s. 22.