Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Psychologia rozwoju

Psychologia rozwoju, rozwojowa jest jedną z dyscyplin psychologicznych. Zajmuje się głównie „rozwojem psychicznym człowieka, zmianami zachodzącymi w psychice w ciągu całego jego życia oraz czynnikami, jakie warunkują owe zmiany”[1].

Człowiek rodzi się, dorasta, starzeje, a na końcu umiera. Przechodzi przez kolejne fazy życia. Każdy etap rozwojowy niesie za sobą nowe możliwości, zagrożenia, stawia przed jednostką nowe zdania, którym winna sprostać.

Przedmiotem badań psychologii rozwojowej jest rozwój psychiczny człowieka
od okresu życia płodowego, poprzez niemowlęctwo, dzieciństwo, młodość, wiek dojrzały i starość. W związku z powyższym, psychologia rozwojowa bada przemiany, jakim podlega psychika jednostki przez całe jej życie. We wspomnianej nauce wyróżnia się trzy aspekty rozwoju: pierwszym z nich będzie filogeneza, która obejmuje rozwój ewolucyjny istot żywych, począwszy od najprostszych organizmów, aż do momentu powstania człowieka; drugim z wymienianych na gruncie psychologii rozwojowej jest antropogeneza, która obejmuje rozwój gatunku homo sapiens, uwzględniając różne formacje społeczno – historyczne, trzecim zaś jest ontogeneza, rozumiana jako rozwój osobniczy – od chwili poczęcia jednostki do jej śmierci[2].

Elementarnym zadaniem psychologii rozwojowej jest dążenie do poznania istoty rozwoju psychicznego. Wspomniana nauka nie tylko obserwuje, rejestruje czy opisuje określone zjawiska rozwojowe, ale próbuje również wyjaśnić ich przyczyny. Przede wszystkim próbuje dociec do podłoża oraz warunków, w jakich przebiega rozwój, jak również wykryć wszelkie nieprawidłowości w rozwoju psychicznym w kontekście powyżej przedstawionych aspektów rozwoju.

Psychologia rozwojowa życie człowieka dzieli na poszczególne okresy:

- prenatalny,
- wczesne dzieciństwo (wiek niemowlęcy i wiek poniemowlęcy),
- średnie dzieciństwo – wiek przedszkolny,
- późne dzieciństwo – młodszy wiek szkolny,
- dorastanie,
- wczesna dorosłość,
- późna dorosłość[3].
Istnieje wiele klasyfikacji czynników rozwoju, jednakże najczęstszą typologią (w odniesieniu do rozwoju ontogenetycznego) jest podział na:

- czynniki genetyczne i środowiskowe (ekologiczne)
- wyznaczniki rozwoju, które powiązane są relacjami przyczynowo – skutkowymi ze zmianami rozwojowymi.

Uwarunkowania genetyczne stanowią te czynniki, które związane są z genotypem jednostki. Tworzą one indywidualne predyspozycje rozwoju człowieka. Jednakże nie należy mylić je z czynnikami wrodzonymi, które ujawniają się z chwilą
urodzenia dziecka (czynnikami genetycznymi może być np. budowa ciała). Wśród ekologicznych uwarunkowań rozwoju wymienić należy czynniki biogeograficzne (związane z naturalnym środowiskiem życia jednostki, np. temperatura, nasłonecznienie), ekonomiczne i społeczno – kulturowe (np. warunki materialne, gęstość zaludnienia, wysokość zarobków rodziny). Natomiast wyznacznikami rozwoju jest aktywność i wychowanie[4].

Wielu badawczy próbowało wyjaśnić, w jakich warunkach przebiega rozwój, jakie prawa nim rządzą oraz jakie są jego uwarunkowania. Psychologowie tworzyli rozmaite koncepcje i teorie, próbowali poprzeć je badaniami empirycznymi. W zależności od przyjętych kryteriów można wielorako dzielić współczesne koncepcje i teorie rozwoju ontogenetycznego.

Jedna z klasyfikacji, biorąc pod uwagę pogląd na naturę zmian rozwojowych, mówi o dwóch grupach teorii. Pierwsza z nich traktuje rozwój jako ciąg zmian ilościowych, natomiast druga – uwypukla zmiany jakościowe.

Innym kryterium podziału teorii jest uwzględnienie przebiegu i mechanizmów rozwoju. Jeden z badaczy – M. Trautner dokonał rozróżnienia na teorie:

- biogenetyczne,
- psychoanalityczne,
- behawioralne,
- poznawcze i
- dialektyczne.
 
Warto nadmienić, że najbardziej rozpowszechnione są koncepcje i teorie poznawcze oraz dialektyczne (czołowi przedstawiciele to: J. Piaget, L. S. Wygotski i A. N. Neontiew).

[1] M. Przetacznik – Gierowska, G. Makiełło – Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSiP, Warszawa 1985, s. 3.
[2] Tamże, s. 20.
[3] Psychologia rozwoju człowieka, Red. J. Trempała, PWN, Warszawa 2010.
[4] M. Przetacznik – Gierowska, G. Makiełło – Jarża, Psychologia rozwojowa…, poz. cyt., s. 62 – 63.