Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Psychotyzm

Psychotyzm, obok ekstrawersji i neurotyczności, stanowi jeden z wymiarów osobowości[1].

W latach 50. Eysenck – w trakcie trwania pierwszej fazy badań nad osobowością – wspomniał on o psychotyczności, jako o trzecim wymiarze osobowości, jednakże dopiero w latach 70., wprowadził go na stałe do struktury osobowości.

Psychotyczność to wymiar składający się z dwóch biegunów:

1)     
W pierwszym biegunie występują takie cechy, jak: altruizm, uspołecznienie i empatia,
2)      Drugi biegun obejmuje: przestępczość, psychopatię oraz schizofrenię (czyli generalnie patologię)[2]. 
 
Do charakterystycznych cech, przejawianych przez psychotyków należą:

1)      Agresywność
2)      Chłód
3)      Egocentryzm
4)      Bezosobowość
5)      Impulsywność
6)      Aspołeczność
7)      Brak empatii
8)      Twórczość
9)      Gruboskórność[3].
 
Eysenck uważał, że przyczyną zaburzeń o charakterze psychotycznym, a tym samym występowaniu chorób psychicznych jest jedna cecha – psychotyczność. Wszelkie zaburzenia tego typu, można opisać na jednym wymiarze, gdzie z jednej strony jest norma, z drugiej zaś – psychoza.
Zdaniem wspomnianego badacza zaburzenia psychotyczne nie różnią się kategorycznie od normalności, co więcej – to właśnie osoby altruistyczne, empatyczne, konwencjonalne, konformistyczne i uspołecznione odznaczają się niskim natężeniem psychotyczności, a więc brakiem podatności na zaburzenia psychotyczne. Natomiast jednostka, która będzie miała to natężenie wysokie, będzie impulsywna, wroga, agresywna, schizoidalna i schizofreniczna[4].

W związku z powyższym, koncepcja Eysencka – PEN (Psychotyzm – Ekstrawersja – Neurotyczność) zakłada, że istnieje tylko jedna
forma psychoz, a ich pozorna różnorodność wynika głównie z odmiennego nasilenia cechy psychotyzmu w ich odmianach. Zarówno z psychotycznością, jak i ekstrawersją, koreluje impulsywność (rozumiana jako tendencja do działania bez planu, żwawość czy tendencja do podejmowania ryzyka), przy czym z ekstrawersją będzie silniej związana żwawość i skłonność do podejmowania ryzyka, a z psychotycznością – niemal wyłącznie działanie bez planu oraz wąsko rozumiana impulsywność.

Koncepcja PEN odróżnia neurotyczność i związane z nią nerwice oraz psychotyczność i związane z nim psychozy, a natężenie cechy temperamentu będzie tutaj jedynie wskaźnikiem do predyspozycji zaburzeń psychicznych. Czynnik temepramentalny jest trochę jak granat, sam z siebie nie wybuchnie, trzeba wyciągnąć zawleczkę, aby dokonał zniszczeń. Taką zawleczką, w odniesieniu do psychotyczności, mogą być niezwykle stresujące sytuacje życiowe, w wyniku których psychotyczność może przekształcić się w zaburzenia psychiczne.

Jednakże należy zwrócić uwagę, że nie w każdym przypadku tak się dzieje.  Faktycznie bywa, że negatywną konsekwencją u osób z wysokim natężeniem psychotyczności mogą być zaburzenia psychotyczne, chociaż z drugiej – wysokie jej natężenie, może mieć również pozytywne konsekwencje, w postaci wysokiej twórczości. Eysenck zauważył, że osoby o wysokich wynikach na skali psychotyzmu osiągają zazwyczaj wysokie wyniki w oryginalności testów myślenia dywergencyjnego[5].

[1] J. Sterlau, Psychologia…, poz. cyt., s. 563.
[2] Tamże, s. 563.
[3] Tamże, s. 538.
[4] B. Szymura, Temperament uwagi, Universitas, Kraków 2007, s. 25 – 27.
[5] Tamże, s. 25 – 27.