Nie masz jeszcze u Nas konta? Zarejestruj się | Zaloguj się

akceptuje  /  zamknij

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Naukowiec.org

Nauka dla wszystkich




reklama sponsorowana

reklama sponsorowana

Schematy poznawcze


Codziennie jesteśmy „bombardowani” wielką ilością informacji. Codzienne musimy wybierać te istotne a ignorować te nieważne. Codziennie miliony razy musimy podejmować decyzje, te prostsze jak np. założyć czerwoną czy zieloną bluzkę i te trudniejsze jak np. jaką uczelnię wybrać i kierunek studiów. Otaczające nas środowisko jest zbyt duże, zbyt skomplikowane i zbyt szybko się zmienia, abyśmy mogli je rzeczywiście poznać.

Czy potrafimy zarejestrować wszystkie wiadomości i bodźce, przetworzyć je i zapamiętać? Co wpływa na wybór i informacji istotnych? Dlaczego jedne informacje są dla nas ważne a inne nie? Co powoduje, że zapamiętujemy tylko pewną część? Czy jesteśmy w stanie przypomnieć sobie np. każdą spotkaną osobę w tramwaju czy autobusie. Każda sytuacja społeczna np. „spotkanie” zmusza nas do przetworzenia wielkiej ilości informacji. Gdybyśmy musieli w każdej sytuacji, rozmawiając z innymi ludźmi zwracać uwagę na pojedyncze słowa, gestykulację, ton głosu, wygląd, otoczenie, nie bylibyśmy w stanie zareagować. „Zawiesilibyśmy się” jak komputer, którego używa szalony informatyk wymagający milionów operacji jednocześnie. To samo dotyczy wszystkich sytuacji w naszych życiu. Gdy robimy zakupy w supermarkecie, przechodzimy między półkami setkami produktów, każdy z nich ma kilka odmian, są różnych firm. My musimy wybrać najlepsze dla nas. Codziennie podejmujemy decyzje, a ich wyniki zależą od tego, jak spostrzegamy i interpretujemy zjawiska społeczne.

By zrozumieć rzeczywistość społeczną musimy wybrać najważniejsze informacje. Nie potrafimy przecież skupić się na tylu szczegółach, tylu zmianach. Musimy zbudować sobie prostszy model, który nam to umożliwia. Jak to robimy? 

Żeby ułatwić sobie wybranie najważniejszych informacji posługujemy się uproszczonymi metodami myślenia, stosujemy tzw. schematy poznawcze. To jest nasz uproszczony obraz świata. Są to umysłowe katalogi, zawierające wiedzę ogólną, dzięki którym organizujemy te, które do nas docierają według różnych tematów. Dzięki temu łatwiej wyciągamy wnioski, łatwiej wprowadzamy porządek w naszym umyśle. Schematy poznawcze silnie oddziaływają na to, co z otrzymanej informacji zauważamy, o czym myślimy i co później pamiętamy. 

Przyjrzyjmy się jak dokładnie „działają” schematy. Po pierwsze, schematy decydują o selektywności uwagi, to znaczy, że kiedy mamy w głowie dany schemat to koncentrujemy się na tych informacjach, które są z nim zgodne. Nasz „scenariusz” wpływa na sposób interpretacji wiadomości, wspomaga ich zapamiętanie i przywołanie ich z pamięci. Na przykład, gdy mamy wizytę u lekarza, przypomnimy sobie nasz schemat osoby „lekarz”. Przywołamy sobie charakterystyczne dla tego zawodu atrybuty zewnętrzne jak np. biały fartuch, stetoskop, , ale też typowe zachowanie lekarza jak zbadanie nas, zadawanie pytań o dolegliwości czy wypisanie recepty. 

Zwrócimy uwagę na to, co jest zgodne z naszym schematem lekarza. Skoro schematy decydują o naszej uwadze to wpływają na pamięć zdarzeń. Odwołując się do przykładu wizyty u lekarza, po wyjściu z gabinetu będziemy pamiętać raczej to co najważniejsze i charakterystyczne jak np. zalecenia lekarza, a nie np. kolor jego krawata. 

Schematy budują spójne ogólne informacje o ludziach, pomagają przewidzieć ich zachowania. Idąc do lekarza wiemy, czego powinniśmy się spodziewać raczej wypisania recepty niż zaproponowania nam herbaty. Schematy regulują nasze zachowania, wskazują jak powinniśmy postępować w danej sytuacji, w kontakcie z daną osobą. Wiemy, jak należy się zachować w gabinecie, czyli np. wiemy, że będziemy opisywać nasz problem zdrowotny, a nie prosić o kredyt, co jest typowe dla sytuacji „wizyta w banku”.

A co się dzieje, gdy przykładowy lekarz zachowa się nietypowo? Niezgodnie z naszym schematem? Na przykład zaproponuje nam herbatę lub będzie używał komputera do wypisania recepty? Prawdopodobnie nie będzie to miało wpływu na nasz schemat „lekarza”, to zachowanie nie mieści się w naszej kategorii. Schematy są bowiem stałe i słabo podatne na zmiany. 

Podsumowując, by ułatwić sobie zebranie i zapamiętanie informacji o ludziach, podświadomie klasyfikujemy te osoby w znane nam katalogi. Kategoria dostarcza informacji o cechach, jakie naszym zdaniem posiada dany człowiek, czego można się po nim spodziewać. Powstają określone kategorie, co jest dla nas udogodnieniem, łatwiejszym sposobem poznawania ludzi. Dzięki temu odpowiadamy od razu na pytanie jakim człowiekiem jest lekarz a jakim taksówkarz. Od razu pojawia nam się charakterystyczny dla nich zestaw cech. Stosujemy schematy, by odpowiednio zinterpretować sytuację i wiedzieć jak należy się zachować. Mają one bardzo funkcję dla naszego poznania- są oszczędne poznawczo, czyli jak wspomnieliśmy zawierają tylko najpotrzebniejsze informacje. Schematy pomagają segregować bodźce, dzięki nim odpowiadamy na pytanie co to jest, czy to jest wizyta u lekarza czy wizyta w banku. Przy najmniejszym wysiłku i oszczędzając czas, dzięki nim odbieramy tylko istotne informacje, tylko te, które nam odpowiedzą na pytanie: gdzie jestem, z kim rozmawiam, co powinienem zrobić w tej sytuacji.

Schematy dotyczą różnych spraw: opisów innych ludzi zarówno konkretnych osób jak i różnych ich rodzajów czy kategorii np. lekarz i taksówkarz, ich ról społecznych, czyli ich typowych zachowań. Ciekawym rodzajem schematów poznawczych są schematy określonych zdarzeń- tzw. skrypty poznawcze, o których traktuje oddzielny artykuł. 

Schematy dzielimy dokładniej na:


- schemat roli społecznej, czyli nasz zestaw oczekiwań co do zachowań odpowiednich czy typowych dla osoby zajmującej jakąś pozycję społeczną (przykład lekarza i jego roli)

- schematy cech - nie odzwierciedlają ani „całych ludzi” ani „całych zdarzeń” lecz jedynie pewne rodzaje ich zmienności i powiązań pomiędzy oderwanymi cechami, np. „inteligentny” - w okularach; „ciepły” - otyły; etc.

- skrypty- schematy zdarzeń, scenariusze

- stereotypy- uogólnienie odnoszące się do grupy osób polegające na tym, że członkom danej grupy przypisujemy identyczne cechy niezależnie od rzeczywistych różnic między nimi. Dzielimy jakby osoby na grupy ze względu np. na płeć, religię, rasę, zawód czy nawet kolor włosów.

reklama sponsorowana

x

Naukowiec.org na facebooku

Nie czekaj dłużej! Dołącz już teraz do społeczności naukowiec.org na facebooku

Trwa ładowanie wtyczki..
Zamknij