Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Ukryte teorie osobowości


Gra w skojarzenia. Uprzejmy-? Pewnie powiemy sympatyczny. Skoro sympatyczny to towarzyski, jeśli towarzyski to....

Gramy w nią cały czas. Posłużmy się przykładem - przyjęcie. 

Widzimy Grześka. Stoi w kącie, z nikim nie rozmawia. Co chwilę patrzy na zegarek. Co pomyślimy o tym chłopaku? Nie umie się bawić, pewnie nie lubi tłumu, więc jest nietowarzyski. Nudziarz, smutas i pesymista, bez poczucia humoru. Pojawia się ciąg
skojarzeń cech. Pojawia się całkowity obraz Grześka. Poznaliśmy jego charakter.

A może on tylko czeka na kogoś. Może ma jakiś problem, może się denerwuje bo za chwilę ma wygłosić przemówienie? Tych "może" jest mnóstwo. Ale nie bierzemy ich pod uwagę, już określiliśmy osobowość chłopaka. Już oznaczyliśmy go etykietką "nietowarzyski". Już pojawiła się sieć skojarzeń cech. A przecież niektóre z nich są bezpodstawne. To, że Grzesiek stoi w kącie i z nikim nie rozmawia nie jest dowodem na to, że jest pesymistą i nie ma poczucia humoru. Przecież tego nie zbadaliśmy!

Ten sznur powiązanych cech to Ukryta Teoria Osobowości. Dzięki jednemu obrazkowi Grześka, określiliśmy go jako nietowarzyskiego. A skoro nietowarzyski to smutas i pesymista i w ten sposób stworzyliśmy zestaw cech osobowościowych.

Ukryte Teorie Osobowości to schematy, które stosujemy, by pogrupować różne rodzaje cech osobowości. Mają one na celu z małej ilości danych dostarczyć jak najwięcej informacji o drugiej osobie. Nasze własne przekonania o zasadach współwystępowania cech osobowościowych tworzą te teorie. Słowo "ukryte" znaczy nieświadomie używane. Nie zdajemy sobie sprawy z tworzenia ciągu skojarzeń, często bezpodstawnych. Skoro są schematami to znaczy, że posiadają ich funkcję- oszczędności poznawczej.

Ukryte Teorie Osobowości to nasze schematy. Służą do grupowania cech i dzięki nim na podstawie niewielkiej ilości danych możemy przewidywać istnienie innych, tworzyć ciąg skojarzeń. Teorie te są nieświadome, nie zdajemy sobie sprawy, że je tworzymy. Następną charakterystyczną dla nich cechą
jest to, że są wynikiem naszych doświadczeń, czyli są indywidualne. Posiadają komponent kulturowy, są różne w różnych społecznościach.

Wiele osób ma podobne teorie, podobne skojarzenia. Ale występują oczywiście różnice, które wynikają z doświadczeń życiowych, z przeszłych kontaktów z innymi ludźmi. Na tej podstawie określamy dane typy osobowości.

Na przykład ludzie mają różne opinie w stosunku do pięknych kobiet. Niektórzy mogą mieć różne teorie. Jedna z nich głosi np., że piękne osoby są także dobre, czyli osoby atrakcyjne mają wiele pozytywnych cech takich jak: serdeczność, przyjacielskość, czy nawet pracowitość. Druga teoria z kolei mówi, że piękni są egoistyczni, leniwi, wpatrzeni w siebie. To jest dowodem na to, że Ukryte Teorie Osobowości są indywidualne. Rozbudowujemy je z czasem i z upływem naszego doświadczenia. To znaczy, że jeśli w przeszłości mieliśmy np. bardzo surową nauczycielkę matematyki, która nosiła wielki kok, to nowo poznaną panią z wielkim kokiem będziemy kojarzyć z naszą belferką i uważać za surową. Będziemy zachowywać się wobec niej ostrożnie, może też z pewnym lękiem. 

Ukryte Teorie Osobowości mają poza opisanym komponentem indywidualnym, silny komponent kulturowy. Co oznacza, że w danej kulturze większość osób posiada takie same teorie osobowości.

Bardzo ciekawa różnica występuje między społecznością zachodnią a azjatycką. W kulturze zachodniej znamy pojęcie osobowości artystycznej. Tak zwana "artystyczna dusza" żyje intensywnie i niekonwencjonalnie, ma oryginalne, abstrakcyjne pomysły. Chińczycy nie mają schematu typu artystycznego, ich język nie zawiera terminów które by charakteryzowały kogoś z takim układem cech.