Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z polityką plików cookies.
Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Układ okresowy pierwiastków

Poniżej zaprezentowaliśmy interaktywną tablicę Mendelejewa - układ okresowy pierwiastków. Pierwiastki uporządkowane są według ich rosnącej liczby atomowej oraz podzielone kolorystycznie na metale, niemetale, półmetale i gazy szlachetne (według zamieszczonej legendy). Po najechaniu kursorem myszki bądź kliknięciu na dany symbol pierwiastka można uzyskać informacje o: nazwie w języku angielskim i łacińskim, stanie skupienia, liczbie atomowej i masie atomowej, okresie i bloku energetycznym, nazwie grupy, wartościowości, uproszczonej konfiguracji elektronowej, elektroujemności wg Paulinga, temperaturze topnienia i wrzenia.

1HWodór
1,0079
I

3LiLit
6,941
I

11NaSód
22,990
I

19KPotas
39,098
I

37RbRubid
85,468
I

55CsCez
132,91
I

87FrFrans
(223)
I

4BeBeryl
9,0122
II

12MgMagnez
24,305
II

20CaWapń
40,078
II

38SrStront
87,62
II

56BaBar
137,33
II

88RaRad
(226)
II

21ScSkand
44,956
II, III

39YLtr
88,906
III

57LaLantan *
138,91
III

89AcAktyn **
(227)
III

22TiTytan
47,867
II, III, IV

40ZrCyrkon
91,224
II, III, IV

72HfHafn
178,49
II, III, IV

104RfRuther-ford
(261)

23VWanad
50,942
III, IV, V

41NbNiob
92,906
IV, V

72TaTantal
180,95
IV, V

105DbDubn
(262)

24CrChrom
51,996
I, III, VI

42MoMolibden
95,94
II, III, VI

74WWolfram
183,84
II, III, VI

106SgSeaborg
(266)

25MnMangan
54,938
II, III, IV, V, VII

43TcTechnet
(98)
VII

75ReRen
186,21
IV, VI, VII

107BhBohr
(264)

26FeŻelazo
55,845
II, III

44RuRuten
101,07
IV, VIII

76OsOsm
190,23
VI, VIII

108HsHas
(277)

27CoKobalt
58,933
II, III

45RhRod
102,91
III, VI

77IrIryd
192,22
III, IV, VI

109MtMeitner
(268)

28NiNikiel
58,693
II, III

46PdPallad
106,42
II. IV

78PtPlatyna
195,08
II, IV, VI

110DsDarmsztadt
(281)

29CuMiedź
63,546
I, II

47AgSrebro
107,87
I, II

79AuZłoto
196,67
I, III

111RgRoentgen
(272)

30ZnCynk
65,409
II

48CdKadm
112,41
II

80HgRtęc
200,59
I, II

112CnCopernicium
(285)

5BBor
10,811
III

13AlGlin
26,982
III

31GaGal
69,723
III

49InInd
114,82
III

81TlTal
204,38
I, III

6CWęgiel
12,011
II, IV

14SiKrzem
28,086
IV

32GeGerman
72,64
II, IV

50SnCyna
118,71
II, IV

82PbOłów
207,2
II, IV

114UUqUnun-quadium
(289)

7NAzot
14,007
I, III, IV, V

15PFosfor
30,974
III, V

33AsArsen
74,922
III, IV

51SbAntymon
121,76
III, IV

83BiBizmut
208,98
III, IV

8OTlen
15,999
II

16SSiarka
32,065
II, IV, VI

34SeSelen
78,96
II, IV, VI

52TeTellur
127,60
II, IV, VI

84PoPolon
(209)
II, IV

9FFluor
18,998
I

17ClChlor
35,453
I, II, V, VII

35BrBrom
79,904
I, IV, V, VII

53IJod
126,90
I, V, VII

85AtAstat
(210)
I, V, VII

2HeHel
4,0026
0

10NeNeon
20,180
0

18ArArgon
39,948
0

36KrKrypton
83,798
0

54XeKsenon
131,29
0

86RnRadon
(212)
0

*

58CeCer
140,12
III, IV

59PrPrazeodym
140,91
III, IV

60NdNeodym
144,24
III

61PmPromet
(145)
III

62SmSamar
150,36
II, III

63EuEurop
151,96
II, III

64GdGadolin
157,25
III

65TbTerb
158,93
III, IV

66DyDysproz
162,50
III

67HoHolm
164,93
III

68ErErb
167,26
III

69TmTul
168,93
II, III

70YbIterb
173,04
II, III

71LuLutet
174,97
III

**

90ThTor
232,04

91PaProtaktyn
231,04

92UUran
238,03
III, IV, V, VI

93NpNeptun
(237)
II, IV, V, VI

94PuPluton
(244)
II, IV, V, VI

95AmAmeryk
(243)
III, IV, V, VI

96CmKiur
(247)
III, IV

97BkBerkel
(247)
III

98CfKaliforn
(251)
III

99EsEinstein
(252)
III

100FmFerm
(257)
III

101MdMendelew
(258)
III

102NoNobel
(259)
III

103LrLorens
(262)
III

Układ okresowy pierwiastków

Układ okresowy pierwiastków zwany również tablicą Mendelejewa jest to zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w tabeli, uporządkowanych według wzrastającej liczby atomowej. Współczesny układ okresowy pierwiastków jest zmodyfikowaną wersją układu opracowanego w 1869 roku przez rosyjskiego uczonego Dymitra Mendelejewa. W początkach drugiej połowy XIX wieku Mendelejew uszeregował wszystkie znane mu pierwiastki według wzrastających mas atomowych, w taki sposób aby pierwiastek o zbliżonych właściwościach znalazł się jeden pod drugim. Klasyfikacja dokonana przez rosyjskiego chemika oparta została na spostrzeżeniu sformułowanym jako prawo okresowości, według którego właściwości pierwiastków i ich związków znajdują się w okresowej zależności od masy atomowej. Powstała w ten sposób tablica zawierająca kolumny pionowe (grupy) i szeregi poziome (okresy), które oddzielają od siebie pary pierwiastków podobnych. Na początku każdego okresu zgrupowane zostały pierwiastki metaliczne, bardzo aktywne, łatwo łączące się z tlenem czy chlorem. W drugiej połowie każdego okresu pojawiają się pierwiastki tworzące związki również z wodorem. Każdy okres rozpoczyna się od aktywnego metalu a kończy niemetalami. Tak sporządzoną tabelę nazwaną układem okresowym pierwiastków.

W czasie, gdy powstała tablica układu okresowego nie wszystkie pierwiastki były jeszcze znane. Dymitrij Mendelejew na podstawie dostrzeżonych zależności i prawidłowości przewidział istnienie 8 nie znanych wówczas pierwiastków, pozostawiając dla nich wolne miejsca w opracowanym układzie. Określił także ich przybliżone właściwości fizyczne i chemiczne, które w późniejszym okresie okazały się bardzo bliskie właściwościom rzeczywistym nowo odkrytym pierwiastkom. Jeszcze za życia chemika odkryto trzy z tych pierwiastków: german, gal i skand. Duże znaczenie dla rozwoju układu okresowego miało odkrycie jądra atomu przez Ernesta Rutherforda i opublikowanie w 1913 roku przez jego ucznia tabeli protonów, neutronów i elektronów w kolejnych pierwiastkach. Zaproponowanie orbit i sfer elektronowych przez Bohra oraz sformułowanie zakazu Pauliego (1925 r.) dało układowi okresowemu logiczne uzasadnienie, a także wyjaśniło pochodzenie własności chemicznych pierwiastków.

We współczesnej tablicy Mendelejewa jako podstawę kolejności i systematyki pierwiastków przyjmuje się nie masę atomową a liczbę atomową i elektronową budowę atomu. Liczba atomowa jest zarazem liczbą porządkową pierwiastka w układzie okresowym, która określa liczbę protonów w jądrze atomu tego pierwiastka, a także liczbę elektronów w strefie pozajądrowej. Pionowych kolumn, czyli grup układu okresowego jest 18 i dzielimy je na tzw. grupy główne (1, 2 i od 13 do 18) oznaczane literą A (IA, IIA, itp.) oraz grupy poboczne (od 3 do 12) oznaczane literą B (IIIB, IVB, itp.). Każda z tych grup, za wyjątkiem grupy 1 (litowce) ma nazwę utworzoną od nazwy pierwszego w tej grupie pierwiastka. Elektrony walencyjne pierwiastków z grupy głównej obsadzają orbitale s (dwie pierwsze grupy A i hel) oraz p (pozostałe grupy główne), dlatego zaliczane są do bloków energetycznych s i p. Pierwiastki chemiczne z grup pobocznych zaliczane są do tzw. bloku d. W środkowej części układu znajdują się pierwiastki bloku f, czyli lantanowce i aktynowce zwane pierwiastkami ziem rzadkich. Te dwa poziome rzędy pierwiastków często dla przejrzystości umieszczane są oddzielnie u doły tablicy. W tablicy układu okresowego poza kolumnami wyróżniamy również okresy: okres bardzo krótki (wodór i hel), dwa okresy krótkie (2 i 3) zawierające po osiem pierwiastków, dwa długie okresy (4 i 5) z osiemnastoma pierwiastkami, bardzo długi okres (6) z 32 pierwiastkami oraz jeden okres niepełny (7). Niepełny okres nie zamyka całej tablicy, gdyż układ okresowy nie jest układem zamkniętym. Przewiduje się miejsca dla dalszych pierwiastków, które mogą zostać odkryte lub wytworzone sztucznie. Ostatnimi oficjalnie dodanymi pierwiastkami do tablicy Mendelejewa były w 2011 roku: Flerovium – Fl o liczbie atomowej 114 oraz Livermorium – Lv (liczba atomowa 116). W 2013 roku potwierdzono istnienie 115 pierwiastka, który jest w trakcie procedury włączania go do układu okresowego.