Skala Mohsa - skala twardości minerału

Dzięki skali Mohsa można szybko i bez użycia skomplikowanych narzędzi określić twardość minerałów.

Skala Mohsa – do czego służy?

Skala Mohsa to skala twardości minerałów.

Przez twardość minerału rozumiemy jego odporność na zarysowanie innym minerałem (lub przedmiotem). Skala Mohsa jest dziesięciostopniowa. Stopień 1 w tej skali oznacza minerał miękki, najbardziej miękki w porównaniu do stopnia 10, który jest najtwardszy. Użyte w skali minerały są wzorcowe.

Skala Mohsa jest najpopularniejszą na świecie skalą określającą twardość minerałów i kamieni (to skala orientacyjna, bardzo łatwa do określenia, nawet bez użycia profesjonalnych narzędzi, wystarczy paznokieć, drut miedziany, nóż i pilnik stalowy), natomiast w warunkach laboratoryjnych badania są prowadzone za pomocą sklerometrów, które dają dokładniejsze wyniki, pozwalając określić tak zwaną twardość absolutną. Trzeba też pamiętać, że skala Mohsa nie uwzględnia kruchości minerałów – i tak na przykład diament, najtwardszy z minerałów w skali Mohsa, odporny na zarysowania, łatwo pęka podczas uderzenia w niego, inne, „słabsze” nieraz minerały są bardziej odporne na zniszczenia. Diament jest też stosunkowo słabo odporny na spalanie, zapłonie, gdy temperatura osiągnie około 800 stopni. Poza tym skala Mohsa nie jest liniowa, różnice w twardości absolutnej pomiędzy sąsiadującymi z sobą minerałami są różne – dla przykładu gips (2) jest tylko trochę twardszy od talku (1), ale diament (10) jest 140 razy twardszy od korundu (9).

Kim był jej twórca skali Mohsa?

Skala Mohsa została stworzona w 1812 roku przez niemieckiego mineraloga, fizyka i chemika Friedricha Mohsa. Mohs pracował między innymi jako sztygar na kopalni, był kustoszem Cesarskiej Kolekcji Mineralogicznej, a także radcą cesarskim odpowiedzialnym za resort górniczy. Jako pierwszy opracował skalę minerałów, nie biorąc pod uwagę ich składu, co było sprzeczne z powszechną w owych czasach systematyką chemiczną. Nawiązał więc bezpośrednio do prób klasyfikacji prowadzonych w starożytności przez Teofrasta i Pliniusza Starszego, którzy wiele miejsca poświęcili na badania twardości diamentu i kwarcu. Mohs przeżył 66 lat, zmarł w czasie jednej ze służbowych podróży. Skala Mohsa przydatna jest przede wszystkim w badaniach terenowych.

Zastosowanie skali Mohsa

Skala Mohsa ma zastosowanie w geologii, mineralogii, chemii użytkowej i przemyśle (materiały, urządzenia odporne na ścieranie, zegarki kwarcowe, piły diamentowe) i jubilerstwie. Pomaga między innymi ocenić, jakie metody pozyskiwania minerałów są najlepsze i spowodują najmniej uszkodzeń, jak znaleźć nowe złoża, jakich metod używać przy ich obróbce (kamienie szlachetne poniżej 7 w skali Mohsa uważane są za trudne do obróbki, delikatne, do takich należą na przykład turkusy, obsydiany, kamienie słoneczne, amazonity, hematyty, bursztyny, nefryty, labradoryty oraz opale) czy konserwacji już istniejących dzieł sztuki. To także podpowiedź dla kamieniarzy i artystów rzeźbiarzy (dobór odpowiednich narzędzi).