Ustroje rzeczne na Ziemi – rodzaje

Określenie ustroju rzecznego danego cieku wodnego pozwala przewidzieć sezonowe przepływy i stan wody, a co za tym idzie chronić przed powodziami i budować określoną infrastrukturę hydrologiczną.

Czym jest ustrój rzeczny?

Ustroje rzeczne, zwane też często reżimami rzecznymi, to określenie rytmicznego przebiegu zjawisk hydrologicznych na danych rzekach w ciągu roku, ustalonych na podstawie długoletnich obserwacji.

Poszczególne punkty składające się na ustrój rzeczny to przede wszystkim: rodzaj zasilania rzeki, przepływy, stan wód, zlodzenia, zależące w dużej mierze od klimatu panującego w danym regionie, a także od ukształtowania i budowy powierzchni.

Ustrój rzeczny można podzielić na prosty i złożony – w pierwszym rzeka jest zasilana z jednego źródła, w drugim z kilku źródeł. Wśród typów ustrojów rzecznych najczęściej wymienia się deszczowy oceaniczny (duże rzeki Europy, typu Loara czy Tamiza), śnieżny (rzekę zasilają topiące się śniegi; to rzeki syberyjskie czy alaskańskie), lodowcowy (duże rzeki wypływające z Himalajów), śródziemnomorski, równikowy i monsunowy (duże chińskie rzeki). Złożone ustroje rzeczne to deszczowo-śnieżny (do takiego należą największe polskie rzeki), deszczowo-śnieżno-lodowcowe oraz śnieżno-lodowcowe. Inna klasyfikacja obejmuje ustrój prosty, złożony pierwotny i złożony zmienny – to tak zwana klasyfikacja Parde'ego (Maurice Parde był francuskim hydrologiem żyjącym na przełomie XIX/XX wieku).

Ustroje rzeczne w Polsce

W Polsce wyróżnia się ustroje rzeczne: śnieżne (słabo, średnio i dobrze wykształcone), deszczowo-śnieżne i śnieżno-deszczowe (czyli największy przepływ jest w pierwszym przypadku latem, a w drugim wiosną, po roztopach). Ze względu na przepływ rzeki można dodatkowo jeszcze podzielić na: stałe, czyli płynące przez cały rok, okresowe, a więc płynące w porze deszczowej, oraz epizodyczne, powstające na terenach pustynnych po gwałtownych opadach.

Ustrój rzeczny – do czego służy?

Prawidłowe określenie ustroju rzecznego, a więc okresowych „zachowań” rzeki, jest niezwykle ważne, pozwala bowiem określić momenty największych rzecznych przepływów i stanów wody. Ma to znaczenie przy przeciwdziałaniach powodziom, planowaniu i zarządzaniu zasobami wodnymi, przy projektowaniu wszelkich infrastruktur hydrologicznych (a więc mostów, zapór, kanałów, cieków melioracyjnych), wreszcie przy ochronie bioróżnorodności (zbudowanie zapory powyżej ekosystemu o dużej bioróżnorodności wpłynie na niego negatywnie, pewne gatunki są związane z naturalnym rytmem rzeki, potrzebują do przeżycia okresowo zalanych obszarów przy rzekach). Choć ustrojów rzecznych jest określona liczba, to jednak każda rzeka – mimo przynależności do któregoś z typów – jest nieco inna i musi być rozpatrywana indywidualnie.