Strefy czasowe Ziemi

Czym są strefy czasowe?

Strefą czasową nazywamy obszar, na którym obowiązuje jednolity czas. Czas określony w danej strefie czasowej nie musi się pokrywać z czasem rzeczywistym, gdyż jednostki administracyjne są tutaj stawiane wyżej od zależności od długości geograficznych (w wielu krajach, choć czas jest ten sam, pory dnia zmieniają się w nieco innych godzinach; są wielkie kraje, przykładem Chiny, gdzie te różnice są naprawdę spore, dochodzące do kilku godzin). Strefy czasowe mają przede wszystkim ujednolicić system dla celów prawnych, handlowych oraz społecznych.

Historia powstania stref czasowych

Czas mierzono oczywiście już w starożytności, ale podział na strefy czasowe został niejako wymuszony w XIX wieku, kiedy to zaczęły kursować dalekobieżne pociągi, żegluga osobowa także nabrała znaczenia, pojawiła się bardziej rozwinięta telekomunikacja. Pierwszy podział na strefy czasowe nosił zresztą nazwę czasu kolejowego – w USA i w Wielkiej Brytanii obsługa kolei ustalała go za pomocą przenośnych chronometrów. Od 1852 roku sygnały do kolei zaczęły być przesyłane już drogą telegraficzną, ale i tak każda firma kolejowa ustalała własny czas standardowy, od którego zaczynało się naliczanie (mogła tu za wyznacznik posłużyć stacja końcowa lub siedziba firmy, co dawało niekiedy kuriozalne rezultaty). W 1880 roku w Wielkiej Brytanii oficjalnie zaczęto korzystać z czasu GMT, ale wiele starych zegarów z tego czasu i lat nieco wcześniejszych zaskoczy nas jeszcze tym, że mają dwie wskazówki minutowe – jedną dla GMT, a drugą dla czasu lokalnego. W USA czas kolejowy zniknął na dobre dopiero w 1918 roku!

Pierwszą koncepcję podziału całego świata na 24 strefy czasowe przedstawił w 1858 roku Quirico Filopanti, włoski matematyk, ale jeszcze długo po jego śmierci praca te praktycznie była nieznana. Poszczęściło się za to pochodzącemu ze Szkocji Kanadyjczykowi sir Sanfordowi Flemingowi, który po blisko dwóch dekadach przekonał świat do podobnego podziału (choć nie z „punktem zero” w Rzymie, jak chciał Filopanti) i to on uchodzi dziś za twórcę współczesnych stref czasowych Ziemi. Większość krajów świata przyjęła ten system do 1929 roku, choć są takie, które ustalają własne reguły lub przyjęte przez nie strefy czasowe nie mają pokrycia w położeniu geograficznym.

Od lat 20. XX wieku znane jest też określenie czasu morskiego lub żeglarskiego – niby są tu określone zasady, ale w rzeczywistości załogi decydują się na przesunięcia czasu po przekroczeniu danej długości geograficznej nie w momencie przepłynięcia tej długości, ale w dogodnym dla siebie momencie, głównie w nocy, a są i takie, które przez cały rejs uznają godzinę obowiązującą w porcie wyjścia.

W 1907 roku po raz pierwszy pojawiło się rozróżnienie na czas letni i zimowy, ten podział zyskał uznanie w czasie I wojny światowej – wiązał się z oszczędnością węgla przetwarzanego na energię. Dziś uchodzi za anachroniczny czy wręcz szkodliwy dla organizmu, ale wiele krajów, w tym Polska, wciąż go respektuje.