Sfery Ziemi - charakterystyka

Sfery Ziemi, zwane także geosferami, dzielą się na pięć głównych ułożonych warstwowo powłok różniących się składem i stanem skupienia.

Sfery Ziemi – sieć zależności

Wszystkie sfery Ziemi przenikają się i oddziałują na siebie. Między poszczególnymi sferami Ziemi zachodzą współzależności, razem tworzą dynamiczny ekologiczny system, w którym wymieniana jest zarówno materia, jak i energia.

I tak w hydrosferze następuje parowanie wody do atmosfery. Gdy chmura osiągnie odpowiednią temperaturę zwaną temperaturą punktu rosy, para wodna zaczyna się skraplać i woda spada z powrotem na Ziemię do hydrosfery. Woda z hydrosfery rozpuszcza skały i minerały budujące litosferę. Natomiast pierwiastki z litosfery, przedostając się do wód, powodują ich mineralizację. Pierwiastki i minerały litosfery przedostają się również do świata organizmów żywych, czyli do biosfery. Organizmy żywe zamieszkujące biosferę przyczyniają się do tworzenia skał litosfery. Zielone organizmy żywe produkują tlen, który jest emitowany do atmosfery. Z kolei wszystkie inne organizmy żywe oddychają tlenem zawartym w atmosferze. Z pedosfery, czyli z warstwy glebowej, paruje woda, z kolei woda z hydrosfery nawadnia glebę. Pedosfera powstaje ze skał, czyli z litosfery, a także z części organicznych biosfery. Sole mineralne zawarte w glebach są później dostarczane organizmom żywym. Z pedosfery również są emitowane gazy przedostające się na atmosfery i dla odmiany powietrze atmosfery przenika do gleb. W obrębie biosfery wyodrębniono antroposferę, czyli sferę działalności człowieka. Wskutek tej działalności poszczególne sfery ulegają zmianom, przyczynia się do tego chociażby wydobycie surowców mineralnych, wycinka lasów, budowa dróg, domów czy fabryk.

Sfery Ziemi – podział na warstwy

Gazowa sfera Ziemi, czyli atmosfera, nie ma stałego składu, zmienia się on wraz z wysokością.

Stąd też atmosferę dzieli się na poszczególne warstwy – troposferę, stratosferę, mezosferę, termosferę i egzosferę. Dla człowieka najistotniejsze znaczenie ma ta pierwsza z warstw, w troposferze znajduje się mieszanka tlenu z azotem umożliwiająca swobodne oddychanie. Troposfera jest najbardziej zmienną z warstw atmosfery, to w niej występują niemal wszystkie zjawiska pogodowe.

Hydrosfera obejmuje z kolei nie tylko wody powierzchniowe, a więc rzeki, jeziora, morza, ale również wody podziemne w różnych stanach skupienia. Woda słodka to zaledwie 2,5-3% zasobów hydrosfery (a dodatkowo około 2% z tego zgromadzona jest w lodowcach), reszta to woda słona.

Geofizycy dzielą budowę naszej planety na trzy warstwy, są nimi skorupa ziemska, płaszcz i jądro Ziemi. W takim ujęciu litosfera nie obejmuje tych wszystkich warstw – dotyczy ona tylko skorupy ziemskiej i astenosfery (warstwa powyżej płaszcza Ziemi), a więc do około 100 kilometrów w głąb.

Pedosferę można zaliczyć do powierzchniowej warstwy litosfery, to biologicznie czynna część skorupy ziemskiej.

Biosfera nie ma z kolei ustalonych sztywno granic, obejmuje bowiem zarówno część skorupy ziemskiej, wody powierzchniowe czy dolną część atmosfery.