Bilans wodny Ziemi

Pojęcie "bilans wodny Ziemi" dotyczy cyklów krążenia wody między atmosferą, lądami i oceanami.

Jak korzystać z tabeli bilansu wodnego Ziemi?

W tabeli poniżej przedstawiono bilans wodny Ziemi. W poszczególnych wierszach przedstawiono poszczególne zjawiska atmosferyczne. W kolejnych kolumnach zaprezentowano ilość zjawiska w tyś km sześciennych oraz warstwę wody.

Czym jest bilans wodny Ziemi?

Bilans wodny to pojęcie przybliżające krążenie wody w cyklu hydrologicznym. Dotyczy atmosfery, lądów i oceanów.

Wyróżnia się dwa rodzaje bilansu wodnego Ziemi – mały i duży. W małym obiegu mówimy o wymianie zachodzącej między atmosferą a wodami powierzchniowymi, w dużym natomiast pojawia się parowanie oceanów, ruchy chmur, pary wodnej nad kontynentami, skraplanie, spływy z lądów i oceanów.

Bilanse wodne mogą być opracowywane zarówno dla całej naszej planety, jak i dla konkretnego kontynentu, oceanu, kraju, regionu czy tylko dorzecza, mogą też dotyczyć różnych okresów, roku, lata, zimy, pory suchej, miesiąca itp. Składowymi bilansu wodnego zawsze są przychody i ubytki – do tych pierwszych można zaliczyć opady i osady atmosferyczne, dopływy (powierzchniowe, ale i podziemne), wody retencjonowane z roku wcześniejszego. Ubytkami z kolei nazywane są parowania, odpływy (powierzchniowe i podziemne) oraz wody retencjonowane, które „przejdą” na następny rok.

Poszczególne obszary mogą mieć dodatni lub ujemny bilans wodny (opadów jest kolejno więcej lub mniej niż sumy wyparowanej wody). Można też mówić o regionach, które mają deficyty lub nadmiar wody – pierwszy przypadek dotyczy przykładowo strefy zwrotnikowej suchej (pustynie), a drugi strefy równikowej wilgotnej (obszar Amazonii, kotlina Konga).

Polska należy do krajów, które w skali europejskiej mają wyjątkowo mało wody, trzykrotnie mniej – mowa o wodzie słodkiej – niż średnia kontynentu. Do obliczania bilansu wodnego stosuje się równanie bilansu Pencka-Oppokowa.

Czy bilans wodny Ziemi jest stały?

Bilans wodny Ziemi charakteryzuje się względną równowagą między ubytkami a przychodami. Względną, ale nie całkowitą (nie należy tego mylić z ilością wody, która krąży na naszej planecie – ta od wieków jest niezmienna). W ostatnim czasie co roku w dużym obiegu nieco więcej wody z lądów trafia do oceanów niż z oceanów powraca na lądy. W skali roku czy dwóch są to minimalne straty, przeciętny człowiek absolutnie ich nie poczuje, ale biorąc pod uwagę dekady (albo okresy jeszcze dłuższe) dochodzi do zakłóceń równowagi wodnej, którą już można odczuć. Przykładowo w Polsce w latach powojennych (lata 50., 60., 70., 80. XX wieku) susza występowała na pewnych obszarach średnio co 5 lat, zaś od mniej więcej roku 2010-2015 jest to już zjawisko coroczne – deficyty wody były zawsze, ale teraz się nasilają i robią coraz częstsze. Zakłócenia powodują pustynnienie, osuszanie wielu regionów (inne mogą z kolei zostać zalane przez podnoszący się poziom oceanów), co może doprowadzić do wielkich zmian w rolnictwie oraz kryzysów migracyjnych.