Rozpuszczalniki to związki chemiczne, które są zdolne do rozpuszczania innych substancji (gazów, cieczy, ciał stałych), tworząc w ten sposób jednorodną ciecz zwaną roztworem. Rozpuszczalniki w warunkach standardowych występują jako ciecze o małej lepkości i stosunkowo niskiej temperaturze wrzenia. Są wykorzystywane nie tylko od rozcieńczania, ale również jako środowiska reakcji chemicznych czy media ekstrakcji. Ze względu na właściwości fizyczne i chemiczne wyróżnia się kilka kategorii rozpuszczalników.
Podstawowy podział opiera się na wartości momentu dipolowego tj. polarności związku. Rozpuszczalniki o zerowym lub bardzo małym momencie dipolowym są określane jako apolarne, a te z dużym momentem dipolowym są rozpuszczalnikami polarnymi. Drugim aspektem branym pod uwagę czy grupowaniu rozpuszczalników jest ich protonowość tj. posiadanie lub nie w cząsteczce tzn. kwaśnych protonów (H+). I tak wyróżnia się rozpuszczalniki protonowe i aprotonowe. Wszystkie rozpuszczalniki protonowe są związkami polarnymi, natomiast wśród rozpuszczalników aprotonowych znajdują się i substancje polarne i niepolarne.
Biorąc pod uwagę dwie powyżej wymienione cechy, rozpuszczalniki można podzielić na:
- polarne protonowe,
- polarne aprotonowe,
- niepolarne (aprotonowe).
| Nazwa rozpuszczalnika | Wzór strukturalny | Temperatura wrzenia [°C] | Gęstość [g/cm3] | Moment dipolowy [D] |
| polarne protonowe | ||||
| amoniak (ciekły) |  | -33,3 | 0,674 (w -33,3°C] | 1,42 |
| metanol |  | 64,7 | 0,791 | 1,70 |
| etanol |  | 78,2 | 0,789 | 1,69 |
| izopropanol (IPA) |  | 82,6 | 0,785 | 1,66 |
| n-propanol |  | 97,0 | 0,803 | 1,68 |
| n-butanol |  | 117,7 | 0,810 | 1,63 |
| kwas mrówkowy |  | 100,8 | 1,210 | 1,41 |
| kwas octowy |  | 118,0 | 1,049 | 1,74 |
| woda |  | 100,0 | 1,000 | 1,85 |
| polarne aprotonowe | ||||
| aceton |  | 56,1 | 0,785 | 2,88 |
| acetonitryl (MeCN) |  | 82,0 | 0,786 | 3,92 |
| dichlorometan (DCM) |  | 36,6 | 1,327 | 1,60 |
| dimetyloformamid (DMF) |  | 153,0 | 0,944 | 3,82 |
| dimetylosulfotlenek (DMSO) |  | 189,0 | 1,092 | 3,96 |
| nitrometan |  | 101,2 | 1,137 | 3,56 |
| octam etylu |  | 77,1 | 0,894 | 1,78 |
| tetrahydrofuran (THF) |  | 66,0 | 0,886 | 1,75 |
| węglan propylenu |  | 240,0 | 1,205 | 4,90 |
| niepolarne (aprotonowe) | ||||
| chloroform |  | 61,2 | 1,498 | 1,04 |
| tetrachlorometan |  | 76,7 | 1,587 | 0,00 |
| pentan |  | 36,1 | 0,626 | 0,00 |
| cyklopentan |  | 49,2 | 0,751 | 0,00 |
| heksan |  | 69,0 | 0,655 | 0,00 |
| cykloheksan |  | 80,7 | 0,779 | 0,00 |
| benzen |  | 80,1 | 0,879 | 0,00 |
| toluen |  | 111,0 | 0,867 | 0,36 |
| eter dietylowy |  | 34,6 | 0,713 | 1,15 |
| dioksan |  | 101,1 | 1,033 | 0,45 |
Opinie - Rozpuszczalniki - podział i właściwości