Prawo geologiczne i górnicze - najważniejsze aspekty

Prawo geologiczne i górnicze w Polsce określa ustawa z dnia 9 czerwca 2011 roku zawarta w Dzienniku Ustaw 2011 Nr 163, pozycja 981.
Jest to zbiór przepisów prawnych z pogranicza zagadnień prawa cywilnego i administracyjnego, które określają uprawnienia podmiotów gospodarczych oraz Skarbu Państwa.

Ustawa określa zasady i warunki podejmowania, wykonywania oraz zakończenia działalności w zakresie prac geologicznych, wydobywania kopalin ze złóż, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla w celu przeprowadzania projektu demonstracyjnego wychwytu i składowania dwutlenku węgla jak również wymagania w zakresie ochrony złóż kopalin wód podziemnych oraz innych elementów środowiska w związku z wykonywaniem wyżej wymienionych działalności. 

Poszukiwane i rozpoznawanie złóż kopalin objętych własnością górniczą, wydobywanie kopalin, podziemne bezzbiornikowe magazynowanie substancji, podziemne składowanie odpadów oraz podziemne składowanie dwutlenku węgla wymaga uzyskania koncesji. Zgodnie z prawem górniczym i geologicznym złoża kopalin są własnością państwa, co nie narusza praw właścicieli nieruchomości. 
Ustawy nie stosuje się do korzystania z wód w zakresie uregulowanym odrębnymi przepisami, wykonywania wkopów oraz otworów wiertniczych o głębokości do 30 m w celu wykorzystania ciepła Ziemi poza obszarami górniczymi, badań naukowych i działalności dydaktycznej powadzonych bez wykonywania robót geologicznych, pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamielin w celach naukowych, kolekcjonerskich i dydaktycznych, wykonywania robót związanych ze sztucznym zasilaniem strefy brzegowej piaskiem, pochodzącym z osadów dennych obszarów morskich RP, wydobywania kruszywa w zakresie niezbędnym do wykonania pilnych prac zabezpieczających przed powodzią w czasie stanu klęski żywiołowej, ustalania geotechnicznych warunków posiadania obiektów budowlanych bez wykonywania robót geologicznych. Toś ma zamiar rozpocząć wydobywanie ma obowiązek przynajmniej 7 dni wcześniej zawiadomić o tym właściwy organ nadzoru górniczego, określając lokalizację zamierzonych robót i przewidywany czas jego wykonania. 
Złoża węglowodorów, węgla kamiennego, metanu węgla brunatnego, rud metali, metali w stanie rodzimym, rud pierwiastków promieniotwórczych, siarki rodzimej, soli kamiennej, soli potasowej, soli potasowo-magnezowej, gipsu i anhydrytu, kamieni szlachetnych, wód leczniczych, wód termalnych i solanek są objęte własnością górniczą, do której prawo ma tylko Skarb Państwa. 

Działania w zakresie poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin, wydobywania kopalin ze złóż, poszukiwania i rozpoznawania węglowodorów, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów, podziemnego składowania dwutlenku węgla może być wykonywana tylko po uzyskaniu koncesji
Koncesji udziela minister właściwy do spraw środowiska. Udzielana jest ona  na czas oznaczony nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 50 lat (chyba że przedsiębiorca wnioskuje o krótszy okres) i uprawnia do wykonywania działalności gospodarczej w oznaczonej przestrzeni. 
Udzielenie koncesji na poszukiwanie lub rozpoznawanie rud pierwiastków promieniotwórczych oraz wydobywanie tych rud ze złóż wymaga opinii Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki. 
Koncesja określa rodzaj i sposób wykonywania zamierzonej działalności, przestrzeń w granicach której ma być wykonywana zamierzona działalność, czas obowiązywania koncesji, termin rozpoczęcia działalności określonej koncesji. 

Ustawa określa również kwalifikacje poszczególnych pracowników w zakresie górnictwa i ratownictwa górniczego, jak również postępowanie w sprawie stwierdzenia ich kwalifikacji. 
Organami administracji geologicznej jest minister właściwy do spraw środowiska, marszałkowie województw, starostowie. Zadania administracji geologicznej wykonuje minister właściwy do spraw środowiska przy pomocy Głównego Geologa Kraju, będącego sekretarzem i podsekretarzem lub podsekretarzem stanu w rzędzie obsługującym ministra, marszałek województwa przy pomocy geologa wojewódzkiego, starosta przy pomocy geologa powiatowego. 
Państwowa Służba Geologiczna inicjuje , koordynuje i wykonuje zadania zmierzające do rozpoznania budowy geologicznej kraju, w tym prac o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej, w szczególności do odnowienia bazy surowcowej kraju, ustalania zasobów złóż kopalin, a także do ochrony środowiska, prowadzi centralne archiwum geologiczne, gromadzi, udostępnia przetwarza i archiwizuje informacje geologiczne, prowadzi bazy danych geologicznych, sporządza krajowy bilans zasobów kopalin, rozpoznaje i monituje zagrożenia geologiczne

Przepisy karne
W myśl ustawy, kto bez wymaganej koncesji lub zatwierdzonego projektu robót geologicznych lub z naruszeniem określonych w nich warunków, wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania złóż kopalin albo poszukiwania lub rozpoznawania kompleksu składowania dwutlenku węgla wyrządza znaczna szkodę w mieniu lub poważna szkodę w środowisku podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeśli sprawca tych czynów sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo znaczną szkodę w mieniu lub poważną szkodę w środowisku podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.