Procesy wietrzenia - uwarunkowania

Wietrzenie jest procesem rozpadu i/ lub rozkładu skał w przypowierzchniowej warstwie litosfery pod wpływem działania wody, temperatury i organizmów żywych. Polega głównie na rozluźnieniu spójności między ziarnami skały i ‘rozsypywaniu się’ na drobniejsze fragmenty, a także na chemicznym rozpuszczaniu jej składników. W wyniku jego działania tworzy się pokrywa gruzowo – pylasta

UWARUNKOWANIA PROCESÓW WIETRZENIOWYCH
- Cechy skały macierzystej
- Warunki klimatyczne
- Lokalne ukształtowanie terenu, (w którym miejscu więcej wody Np. podnóża zawodnione)
- Czas

SKAŁA MACIERZYSTA:
- Gęstość spękań, porowatość – decyduje o dostępie wody do wnętrza ośrodka skalnego
- Skład mineralny, w tym mono i polimineralność
- Skład chemiczny i siła wiązań 
- Struktura i zwięzłość skały
- Tekstura

WARUNKI KLIMATYCZNE
- Temperatura (powietrza, roztworu)
-   Amplitudy i zmienność temperatur w różnych przedziałach czasowych
-  Częstotliwość cykli zamarzanie – rozmarzanie
-  Usłonecznienie
-  Wielkość opadu i rozkład sumy opadów w ciągu roku
-  Wilgotność powietrza

1) Klimat zimny:
- głównie wietrzenie fizyczne- kongelacja
- ostrokrawędziste bloki, głazy, gruz, okruchy
- pokrywy o uziarnieniu od gruzu do pyłu (nie drobniejsze)

2) Klimat umiarkowany
- wietrzenie fizyczne- wychodnie skalne, ławice żwirowe
- wietrzenie chemiczne- dominuje glina w pokrywie

Oceaniczny (wilgotny)
- wietrzenie fizyczne- ilaste
- dominuje fizyczne 80%
          mechaniczne 20%
-jest rozpad na bloki i następuje segregacja- im wyżej tym drobniejszy materiał

Kontynentalny (suchy)
- duże amplitudy dobowe i roczne
- intensywne wietrzenie fizyczne  80%
                                  chemiczne 20%
 
3)    Klimat gorący suchy
- bark wody 
- prawie 100% wietrzenie fizyczne – insolacja
- tworzą się wykwity manganowe

4)    Klimat gorący wilgotny
- wietrzenie chemiczne 100%
- powstaje zwietrzelina ilasta

5)    Klimat sawanny i monsunowy
- pora sucha wietrzenie fizyczne
- pora wilgotna wietrzenie chemiczne
- pokrywa gruzowo- ilasta

LOKALNA RZEŹBA TERENU
Większa wilgotność w danym miejscu.
Np. rosa, wilgoć u podstawy grzybów – uwarunkowania topograficzne

CZAS
Im dużej tym efekty procesu są bardziej widoczne.

ZNACZENIE WIERZENIA W GEOMORFOLOGII
1.    Osłabienie wytrzymałości skał i zmniejszenie ich odporności na działanie innych czynników niszczących (erozja wodna, wiatrowa, glacjalna, ruch masowe)
2.    Powstanie okruchów skalnych, następnie przenoszonych przez różne czynniki transportu na różne odległości:
- niszczenie podłoża przez ścieranie 
- depozycja i powstawanie osadów (Np. less)
3.    Powstawanie form rzeźby terenu.


WIEK POKRYW ZWIETRZELINOWYCH
1)    Uziarnienie zwietrzeliny- pokrywy gruzowe, soliflukcyjne—okres chłodny
                                             - gliny drobnoziarniste—okres ciepły
2)    barwa pokryw -czerwone, pomarańczowe—okres wilgotny
                               - jasne, białawe—okres chłodny
3)    stosunek do osadów aluwialnych
4)    zawartość iłu i zmiana barwy      


EFEKTY WIETRZENIA

- zwietrzelina- złożona z okruchów o różnej wielkości, które pochodzą z rozpadu skał macierzystych
a) gołoborze, rumowiska- duże, o ostrych krawędziach głazy, w wyniku rozpadu blokowego
b) gruz skalny- drobniejsze, o krawędziach mniej lub bardziej ostrych, w wyniku rozpadu blokowego
c) piarg- składa się częściowo z gruzu częściowo z drobnego ziarna, częściowo z materiału ilastego, w wyniku wietrzenia chemicznego- mechanicznego, nie ma roślinności
    
-jeżeli zwietrzelina jest w miejscu swojego powstawania na skale macierzystej jest to saprolit
-jeżeli zwietrzelina została przemieszczona po podłożu w miejsce innej skały jest to regolit
-stoki pokrywa regolit (częste przemieszczenia mas skalnych ), tereny równinne saprolit ( praktycznie nie ma przemieszczeń zwietrzeliny)  
- zwietrzelina powstaje głębsza w wyniku wietrzenia chemicznego (do 100m) niż w wyniku wietrzenia fizycznego

WSPÓŁDZIAŁANIE WIETRZENIA FIZYCZNEGO I CHEMICZNEGO
Np. rozpad na mniejsze fragmenty, zmian chemicznych
Motor wietrzenia chemicznego = woda
Intensywność musi być drogą do środka (tu wchodzi w działanie wietrzenia fizycznego – spękania, pory – dodatkowa droga dla wody).
Spękania powodują zwiększenie powierzchni oddziaływania wietrzenia chemicznego.