Pytania otwarte. Zastosowanie w badaniach.

Pytania otwarte


Pytania otwarte stanowią technikę badawczą ukierunkowaną na poszerzenie wiedzy dotyczącej badanego zjawiska. Pytania otwarte stosuje się w ankietach, kwestionariuszach, wywiadach i w innych technikach badawczych. 

Przykłady pytań otwartych:

  • Proszę napisać co Pana/Panią zainteresowało w tej ofercie?
  • Jaki zawód obecnie Pan wykonuje?
  • Jak dawno miał Pan/Pani napad depresji?

Cechą charakterystyczną pytań otwartych jest brak wskazania na możliwe odpowiedzi. Tym samym nie sugeruje on odpowiedzi badanym osobom / respondentom. W pytaniach nie sugeruje się również odpowiedzi, np: Czy wyjeżdżał Pan w ostatnie wakacje zagranicę? Na takie pytanie osoba odpowie albo Tak albo Nie. Pomimo, że badacz nie udziela możliwych odpowiedzi, naturalnymi i najbardziej prawdopodobnymi odpowiedziami będą dwie wyżej wymienione TAK/NIE. Takiego pytania nie możemy zaliczyć do pytań otwartych. Pytanie takie powinno być zadane w sposób nie sugerujący możliwych odpowiedzi. 

Dobrze skonstruowane pytania otwarte to takie, które skłaniają badane osoby do szerszej odpowiedzi, które umożliwiają swobodną odpowiedź badanym osobom. 

Przykład pytania:

"Jak oceniłby Pan/Pani widzianą przed chwilą reklamę?"
Tak zadane pytanie ogranicza wypowiedź badanej osoby. Całkiem prawdopodobne jest, że badacz otrzyma odpowiedzi typu: dobrze, źle, podobała mi się, nudna, interesująca. Czy takie odpowiedzi mogą zadowolić badacza? Nie do końca, ponieważ można uzyskać lepszą jakość udzielanych odpowiedzi stawiając pytanie typu:

"Proszę napisać co Pan sądzi o widzianej przed chwilą reklamie?" 

Taki sposób zadania pytania naprowadza osoby badane na udzielanie dłuższych odpowiedzi, w których można uzyskać szereg istotnych, kluczowych odpowiedzi od badanych osób.

Pytania otwarte często traktuje się jako formę badania jakościowego, pomimo, że mogą być elementem badania ilościowego (ankiety / kwestionariusza).

Właściwości pytań otwartych:

  • umożliwiają swobodną odpowiedź, co pozwala badaczowi lepiej zrozumieć badane zjawisko
  • umożliwia badanej osobie udzielenie odpowiedzi nietypowej, nie zakładanej przez badacza
  • w praktyce badawczej pytania często pozostają bez odpowiedzi (w badaniach typu papier - ołówek), jednakże celem ich zadania nie jest ilość odpowiedzi, lecz jakość
  • są trudniejsze i bardziej czasochłonne do opracowania
  • powinny być starannie ułożone, aby zminimalizować ryzyko niezrozumienia pytania przez badane osoby (by pytanie nie było dwuznaczne)

Pytania otwarte
 można analizować w sposób również swobodny, mianowicie badacz czyta odpowiedzi badanych osób i wysnuwa na ich podstawie wnioski (podejście nieusystematyzowane). Często jednak stosuje się, tzw. kategoryzację odpowiedzi, czyli przydzielenie udzielanych odpowiedzi do pewnych kategorii a następnie zlicza się występowanie danych kategorii odpowiedzi u badanych osób (podejście usystematyzowane). Pierwsze podejście ma na celu jakościowe opracowanie materiału, drugie podejście ma na celu ilościową analizę odpowiedzi (metody statystyczne).