Rów Mariański

Rów Mariański

autor: USFWS – Pacific Region [CC-BY-2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)]

Rów Mariański położony jest w zachodniej części Oceanu Spokojnego, 200 km na wschód od Marianów (11"21' szerokości geograficznej północnej i 142" 12' długości geograficznej wschodniej). Jest to najgłębsze miejsce na świecie – 10 994m p.p.m. (± 40m). Rów Mariański wygląda jak gigantyczna blizna w skorupie ziemskiej - ma kształt półksiężyca, a jej długość to ponad 2 542km a średnia szerokość – 69km. Na dnie tej podwodnej otchłani znajdują się kominy wyrzucające ciekłą siarkę i dwutlenek węgla oraz aktywne wulkany błotne, jak również niesamowite stworzenia głębinowe przystosowane do ogromnego ciśnienia i wiecznych ciemności.

Rów MariańskiAutor zdjęcia: Amazing Race [CC-BY-2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)]

Według naukowców Rów Mariański powstał podczas subdukcji Płyty Pacyficznej i Płyty Filipińskiej – zjawiska, w którym płyta zwieńczona dnem oceanu (kra oceaniczna) wciąga lub wpycha pod siebie inną płytę oceaniczną.

Po raz pierwszy Rów Mariański został określony i zmierzony w 1875 roku przez załogę statku HMS Challenger, który dał nazwę najgłębszej części Rowu Mariańskiego. Dokładniejsze badania miały miejsce w 1951 roku i prowadzone były przez Jacques Piccarda, szwajcarskiego naukowca, na brytyjskim statku badawczym HMS Challenger II. Czteroletnia wyprawa badawcza po raz pierwszy dała wgląd w najmniej poznane miejsca na Ziemi –odkryto prawie 5000 nowych gatunków zwierząt morskich oraz zebrano obszerne dane na temat cech i ukształtowania oceanów. Głębia Challengera znajduje się na południowo-zachodnim krańcu Rowu i zbadana została w 1960 roku przez pierwszy załogowy statek głębinowy „Bathyscaphe Trieste”, należący do Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, który ustanowił wówczas rekord nurkowania osiągając głębokość 10 900 metrów.

Drugie w kolejności najgłębsze miejsce na świecie również znajduje się na obszarze Rowu Mariańskiego – jest to Sirena Deep, zwana dawniej Głębią HMRG (Hawaii Mapping Research Group), położona ok. 200km na wschód od Głębi Challengera i mierząca 10 809m głębokości. Co ciekawe, mimo imponującej głębokości, Rów Mariański nie jest miejscem najbliżej położonym jądra Ziemi. Dno Oceanu Arktycznego jest co najmniej 13 km bliżej środka niż Głębia Challengera ze względu na kształt naszej planety (spłaszczenia na biegunach).
Jakkolwiek surowy i nieprzyjazny może wydawać się Rów Mariański, jest on domem dla tysięcy różnorodnych gatunków bezkręgowców i ryb. Wielu jeszcze z nich nie poznaliśmy. Jest to miejsce bardzo zimne i znajdujące się pod ogromnym ciśnieniem – jest ono ponad 1000 razy większe niż na powierzchni Ziemi.

Rów MariańskiAutor zdjęcia: USFWS – Pacific Region [CC-BY-2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)]

Dno Rowu Mariańskiego pokryte jest osadami pelagicznymi, zwanymi również „mułem” biogennym. Osady eupelagiczne składają się z muszli, szkieletów zwierząt, rozkładających materię mikroorganizmów. Osady te maja zabarwienie żółtawe i są bardzo lepkie. Inną charakterystyczną cechą dna są kominy hydrotermalne, uformowane w trakcie rozkładania się płyt tektonicznych. Wydobywa się z nich woda hydrotermalna (o temp. 403˚C), która w kontakcie z lodowatą woda morską (2˚C) wytrąca związki mineralne (m.in. anhydryt, siarczki żelaza, miedzi i cynku), które pochłaniane są przez bakterie chemolitoutotroficzne, które z kolei spożywane są przez mikroorganizmy, a te następnie przez ryby. Temperatura wody w pobliżu takiego komina może dochodzić do 300˚C. Wyrzucana ciecz jest bardzo kwaśna (ph = 2,8), podczas gdy woda oceanu ma odczyn lekko zasadowy. Kominy narastają z prędkością do 2m rocznie i mogą sięgać nawet 60 metrów.

Pomimo tych skrajnych warunków, istnieją niezwykłe stworzenia oraz bogate ekosystemy, które są całkowicie uniezależnione od dopływu światła. Rozwinęły się tam mikroorganizmy (bakterie i archeony) oraz makroorganizmy (np. wieloszczety). Charakterystyczną cechą zwierząt z głębin morskich jest ich żywotność – średnia długość życia wielu z nich to ponad sto lat. Ponieważ te niezwykłe stworzenia rzadko migrują i wolno się rozwijają, rośnie zaniepokojenie o ich przyszłość.

Rów MariańskiAutor zdjęcia: USFWS – Pacific Region [CC-BY-2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)]

Na dnie Rowu Mariańskiego występują również dziwne wulkany – m.in. Eifuku, podwodny wulkan wypluwający płynny dwutlenek węgla o temperaturze 103˚C oraz Daikoku pod którym odkryto zbiornik ciekłej siarki, 410m poniżej dna morskiego.

Warto wspomnieć, że od 2009 roku Rów Mariański, zarówno dno morskie (w tym 21 wulkanów), jak i wody otaczające odległe wyspy, stanowi amerykański Pomnik Narodowy i jest obszarem prawnie chronionym (506 000km2). Co istotne, Głębia Challengera nie znajduje się w obszarze chronionym.

Proponowane artykuły

Zobacz inne artykuły z działu: Natura