Eszkola

Mapa Geologiczna Polski - charakterystyka

Arkusz Kraków Mapy Geologicznej Polski w skali 1:200 000 obejmuje kilka mezoregionów i makroregionów fizycznogeograficznych. Mapa ta obrazuje obszar leżący w następujących jednostkach (według podziału Kondrackiego):

Makroregiony:  Kotlina Sandomierska, Brama Krakowska, Kotlina Oświęcimska, Wyżyna Śląska, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Niecka Nidziańska, Wyżyna Przedborska, Wyżyna Woźnicko-Wieluńska, Nizina Śląska


źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7c/Physico-Geographical_Regionalization_of_Poland.png

Mezoregiony: Nizina Nadwiślańska, Podgórze Bocheńskie, Pomost Krakowski, Obniżenie Cholerzyńskie, Rów Skawiński, Podgórze Wilamowickie, Dolina Górnej Wisły, Równina Pszczyńska, Pagóry Jaworznickie, Garb Tenczyński, Rów Krzeszowicki, Płaskowyż Proszowicki, Wyżyna Miechowska, Wyżyna Olkuska, Garb Tarnogórski, Wyżyna Katowicka, Równina Opolska, Próg Woźnicki, Obniżenie Liswarty, Próg Herbski, Obniżenie Górnej Warty, Wyżyna Częstochowska, Próg Lelowski, Niecka Włoszczowska, Płaskowyż Jędrzejowski, Garb Wodzisławski.


źródło: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7c/Physico-Geographical_Regionalization_of_Poland.png

Na omawianym terenie najstarsze skały rozpoznane wierceniami pochodzą z syluru i dewonu. W przypadku syluru mamy do czynienia z naprzemiennymi warstwami mułowców, iłowców i piaskowców, które pochylone są pod znacznym kątem. Natomiast z dewonu pochodzą dolomity, których warstwa również jest mocno pochylona. Oba te typy skał zostały rozpoznane w południowych okolicach Zawiercia. Znajdują się one pod utworami pochodzącymi z triasu dolnego, triasu górnego, dolnej jury i czwartorzędu.

Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że są też miejsca, w których skały dewońskie są przykryte jedynie utworami czwartorzędowymi, więc na mapie obrazującej utwory geologiczne bez pokrywy czwartorzędowej stanowią one swego rodzaju odsłonięcia. Taka sytuacja przedstawia się w okolicach Zawiercia (fragment mapy B2) oraz na północ od Dąbrowy Górniczej (A2).

Są też przypadki, gdy utwory dewońskie stanowią wychodnię nawet przy nałożeniu na mapę osadów czwartorzędowych. Można to zaobserwować na terenie na północ od Krzeszowic (fragment mapy C4), oraz w okolicach Brudzowic i Żelisławic (A1).

Na obszarze arkusza mapy geologicznej obszaru Krakowa można wyróżnić następujące skały:

1. Dewon:

- D - wapienie, dolomity, mułowce, piaskowce, łupki

2. Karbon:

a) Karbon dolny:

- C1 – wapienie przewarstwione marglami i wapienie krystaliczne w facji wapienia węglowego oraz iłowce, mułowce i piaskowce w facji kulmowej

b) Karbon górny:

- Cn1 – iłowce, mułowce, piaskowce i węgiel kamienny (warstwy malinowieckie, sarnowskie, florowskie i grodzieckie)

- Cn2+3 – piaskowce, mułowce, zlepieńce i węgiel kamienny (warstwy rudzkie i siodłowe – górnośląska seria piaskowcowa)

- Cw1+2 – iłowce, mułowce, piaskowce i węgiel kamienny (warstwy załęskie – seria mułowcowa)

- Cw2-4 – piaskowce, zlepieńce, iłowce, mułowce i węgiel kamienny (warstwy łaziskie i libiąskie) oraz piaskowce i piaski arkozowe – krakowska seria piaskowcowa

3. Perm:

a) Czerwony spągowiec:

- Ps – zlepieńce myślachowickie, piaskowce, mułowce, iłowce, arkozy i martwica karniowicka

4. Trias:

a) Trias dolny:

- Ts – piaskowce, mułowce i iłowce (warstwy świerklanieckie)

- Tp3 – dolomity i margle

b) Trias środkowy:

- Tmh – wapienie, margle i dolomity (warstwy błotnickie i gogolińskie)

- dkTmp - dolomity epigenetyczne – kruszconośne

- TmP – dolomity, wapienie i margle (warstwy górażdżańskie, terebratulowe i karchowickie)

- Tmi - dolomity margliste (warstwy tarnowickie), dolomity diploporowe

- Tm3 – łupki, dolomity i piaskowce (głównie warstwy boruszowickie)

c) Trias górny:

- Trel - iłowce z brekcją lisowską

- Trew - iły, iłowce, mułowce z wkładkami wapieni woźnickich

5. Jura:

a) Jura dolna:

- J1 - piaski, piaskowce, żwiry, iły, glinki ogniotrwałe

b) Jura środkowa:

- Ja+bj - piaskowce, iły, zlepieńce, syderyty (warstwy kościeliskie)

- Jkj - iłowce, zlepieńce

- Jbt – iły z wkładkami łupków, mułowców i syderytami oraz zlepieńce

- Jc – margle glaukonitowe i wapienie margliste

c) Jura górna:

- Jo1+2 – wapienie płytowe, skaliste i oolitowe oraz margle piaszczyste

- Jo3 – wapienie płytowe, skaliste, pylaste i kredowate

- Jk – wapienie płytowe i margle

6. Kreda:

a) Kreda dolna:

- K3 – piaski kwarcowe słabo glaukonitowe

b) Kreda górna:

- Kc – piaski glaukonitowe z fosforytami, piaskowce i zlepieńce

- Kt – wapienie margliste i margle glaukonitowe

- Kst – margle glaukonitowe

- Kcp – margle z czertami i wapienie

- Km – margle, opoki i gezy

7. Trzeciorzęd:

- Nb – iły, mułki, piaski i piaskowce (warstwy skawińskie, wielickie i grabowieckie)

- Tr – piaski i iły

8. Czwartorzęd:

a) Plejstocen - eoplejstocen:

- zwPe – iły, gliny i piaski zwietrzelinowe

b) Plejstocen – mezoplejstocen:

- bP – iły, mułki i piaski zastoiskowe

- gzP – glina zwałowa

- gP – piaski, żwiry i głazy lodowcowe

- fgP – piaski i żwiry wodnolodowcowe

c) Plejstocen – neoplejstocen:

- bŚ1 – iły, mułki i piaski zastoiskowe

- fgŚ1 - piaski i żwiry wodnolodowcowe

- gzŚ1 - glina zwałowa

- cŚ1 - piaski i żwiry, głazy moren czołowych

- sŚ – mady, piaski i żwiry stożków napływowych

- lpB – lessy piaszczyste i gliniaste

- lB - lessy

- fB - mady, mułki, piaski i żwiry rzeczne

d) - zw – iły, gliny i piaski zwietrzelinowe

- w - piaski eoliczne na wydmach

- e – piaski eoliczne

- d - piaski i gliny deluwialne

- re – rezydua glin zwałowych i innych utworów czwartorzędowych

- ze – eluwia glin zwałowych

e) Holocen:

- fH - muły, piaski, żwiry rzeczne

- Nh – namuły

- mH – mady rzeczne

- tH – torfy

Utwory czwartorzędowe reprezentowane są tutaj głównie przez osady genezy glacjalnej, które pozostały po wycofaniu się lodowca po zlodowaceniach (zlodowacenie południowopolskie, środkowopolskie oraz północnopolskie). Wśród nich można wyróżnić iły, gliny, piaski, żwiry i głazy pochodzenia polodowcowego. Oprócz tego występują tu osady fluwialne oraz eoliczne. Odnośnie osadów fluwialnych, mamy tu do czynienia z namułami, madami i osadami naniesionymi przez rzeki. Natomiast pochodzenia eolicznego są piaski.

Tektonika obszaru przedstawionego na mapie wygląda w ten sposób, że na terenie tym występują liczne uskoki tektoniczne, które poprzecinały występujące tu pofałdowane warstwy skalne. Ich występowanie spowodowało zaburzenie pierwotnej fałdowej struktury znajdujących się tu skał przez powstanie zrębów i rowów tektonicznych, które w istotny sposób zmieniły dotychczasowy układ warstw skalnych. Dzięki temu struktura tektoniczna jest niejednorodna - niektóre obszary zostały wyniesione, a inne obniżone, co spowodowało przesunięcie skał wzdłuż osi uskoku oraz wystąpienie nieciągłości skalnych.

Na arkuszu mapy geologicznej A, czyli przedstawiającej utwory powierzchniowe, we fragmencie A1 występują następujące skały:

Okres

Symbol

Skała

% powierzchni

dewon

D

wapienie, dolomity, mułowce, piaskowce, łupki

0,26

trias środkowy

dkTmp

dolomity epigenetyczne – kruszconośne

0,49

trias środkowy

Tmi

dolomity margliste (warstwy tarnowickie), dolomity diploporowe

0,91

trias górny

Trel

iłowce z brekcją lisowską

0,05

trias górny

Trew

iły, iłowce, mułowce z wkładkami wapieni woźnickich

15,48

jura dolna

J1

piaski, piaskowce, żwiry, iły, glinki ogniotrwałe

13,28

jura środkowa

Ja+bj

piaskowce, iły, zlepieńce, syderyty (warstwy kościeliskie)

0,63

jura środkowa

Jkj

iłowce, zlepieńce

0,17

czwartorzęd, plejstocen - neoplejstocen

fgŚ1

piaski i żwiry wodnolodowcowe

16,09

czwartorzęd, plejstocen – neoplejstocen

gzŚ1

glina zwałowa

2,74

czwartorzęd, plejstocen - neoplejstocen

cŚ1

piaski i żwiry, głazy moren czołowych

0,53

czwartorzęd, plejstocen - neoplejstocen

fB

mady, mułki, piaski i żwiry rzeczne

24,97

czwartorzęd, plejstocen

zw

iły, gliny i piaski zwietrzelinowe

1,96

czwartorzęd, plejstocen

w

piaski eoliczne na wydmach

1,24

czwartorzęd, plejstocen

d

piaski i gliny deluwialne

9,13

czwartorzęd, plejstocen - holocen

fH

muły, piaski, żwiry rzeczne

10,82

czwartorzęd, plejstocen - holocen

nH

namuły

1,25

Natomiast na arkuszu mapy geologicznej B (bez utworów czwartorzędowych) we fragmencie A1 można wyróżnić poniższe skały:

Okres

Symbol

Skała

% powierzchni

dewon

D

wapienie, dolomity, mułowce, piaskowce, łupki

0,50

trias środkowy

Tmh

wapienie, margle i dolomity (warstwy błotnickie i gogolińskie)

0,20

trias środkowy

dkTmp

dolomity epigenetyczne – kruszconośne

0,87

trias środkowy

TmP

dolomity, wapienie i margle (warstwy górażdżańskie, terebratulowe i karchowickie)

1,06

trias środkowy

Tmi

dolomity margliste (warstwy tarnowickie), dolomity diploporowe

6,46

trias górny

Trel

iłowce z brekcją lisowską

18,31

trias górny

Trew

iły, iłowce, mułowce z wkładkami wapieni woźnickich

36,62

jura dolna

J1

piaski, piaskowce, żwiry, iły, glinki ogniotrwałe

31,33

jura środkowa

Ja+bj

piaskowce, iły, zlepieńce, syderyty (warstwy kościeliskie)

3,42

jura środkowa

Jkj

iłowce, zlepieńce

1,24